Alaca Tarihi

Alaca Ekim 2010

Alaca, Çorum’un köklü yerleşimlerinden biri olup tarihi M.Ö. 5000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Bu özelliğiyle ilçe, Orta Anadolu’nun en eski iskân alanlarından birini oluşturur. Eskiçağ’da ilçe merkezinin bulunduğu alan kaynaklarda “Etonia” olarak geçmektedir. Bölge, Anadolu’nun erken uygarlık çağlarında, özellikle Hatti ve Hitit dönemlerinde önemli bir kültür havzasının parçası olmuştur.

Tarihçe

İlçenin adı zaman içinde değişikliklere uğramıştır. XIX. ve XX. yüzyıllarda “Hüseyinova” yöre adı kullanılırken, idari taksimatta nahiye ve bucak adının tanımlanmasında önceleri bucak olan yerleşim, Hüseyinabâd adıyla 1919’da ilçe statüsü kazanmıştır. Bugün kullanılan “Alaca” adı ise 1932 yılında resmiyet kazanmıştır. Anadolu’nun pek çok yerleşiminde olduğu gibi, ilçe Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de yörenin sosyal ve ekonomik hayatına tanıklık etmiştir.

Konum

İl merkezine uzaklığı yaklaşık 50 km olan Alaca, Yozgat-Çorum ve Sungurlu-Tokat karayollarının kesiştiği konumda yer alır. Kuzeyinde Çorum, güneyinde Yozgat, doğusunda Çekerek, batısında Sungurlu bulunmaktadır. İlçe yüzölçümü 1.346 km², rakımı 950 m’dir. Çorum’a 52 km, Yozgat’a 53 km, Sungurlu’ya 43 km mesafededir. Karadeniz ile İç Anadolu’yu birbirine bağlayan yol güzergâhı üzerinde bulunması, ilçenin tarih boyunca canlı bir geçiş ve ticaret noktası olmasını sağlamıştır. İklim olarak yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçmekte; yıllık ortalama yağış miktarı 376 mm civarındadır.

Tarihi ve Turistik Yerler

Alaca, çevresinde barındırdığı arkeolojik zenginlikle öne çıkar. İlçedeki turizme açık en önemli tarihi yerler arasında Eskiyapar ve Mahmudiye köyündeki tarihi kalıntılar ile Hitit Dönemi eserleriyle dolu olan Alacahöyük, Kalınkaya ve Pazarlı ören yerleri sayılabilir. Alacahöyük, Anadolu arkeolojisinin en önemli kazı alanlarından biri olup buradan çıkarılan eserlerin önemli bir bölümü Alacahöyük Müzesi ile ülkenin başlıca müzelerinde sergilenmektedir. Gerdekkaya mezarı ile Koçhisar Mağarası da ziyaretçilerin uğrak yerlerindendir.

İlçe merkezinde ve çevresinde Osmanlı dönemine ait dinî yapılar da bulunmaktadır. 1763 yılında Ömer Osman Paşa tarafından yaptırılan Eski Cami ile 1893 yılında Ardahan göçmeni Şeyh Efendi tarafından ahşap olarak yaptırılan Yeni Cami, ilçenin önemli mimari değerleri arasındadır. Ayrıca Hüseyin Gazi Medresesi ve Kalehisar Medresesi gibi yapılar, ilçenin Selçuklu ve sonrası dönemlere uzanan kültürel mirasını yansıtır. Hüseyin Gazi Türbesi de tarihi değer taşıyan yapılardandır.

Ekonomik ve Sosyal Durum

İlçenin Karadeniz ile Akdeniz’i birbirine bağlayan yol üzerinde kurulmuş olması nedeniyle ekonomik hayat oldukça canlıdır. İlçe ekonomisi büyük oranda tarıma dayanmaktadır. Tarım alanları 100.065 hektar olup bunun 20.558 hektarı sulu tarım arazisidir. Belli başlı tarım ürünleri buğday, arpa, mısır, nohut, mercimek, ayçiçeği, şekerpancarı, kuru soğan, kuru fasulye ve patatestir. Az olmakla birlikte bağcılık, sebzecilik ve meyvecilik de yapılmaktadır. 2002 yılı verilerine göre ilçede 13.762 büyükbaş, 13.620 küçükbaş hayvan mevcuttur. Son yıllarda sanayiye yönelen tesisler de açılmış; ilçede on un fabrikası, bir yem fabrikası ile mobilya üretimi yapan imalathaneler faaliyet göstermektedir.

İdari Yapı ve Nüfus

2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı’nda ilçe merkezi 24.983, belde ve köyler 28.210 olmak üzere toplam 53.193 nüfus tespit edilmiştir. İlçede 94 köy ve üç belde bulunmakta; ilçe merkezinde yedi, Alacahöyük beldesinde dört, Büyükhırka Beldesi’nde iki, Çopraşık Beldesi’nde de iki mahalle yer almaktadır.

İlçede örgün eğitim kurumu olarak bir Genel Lise, bir İmam-Hatip Lisesi, bir Çok Programlı Lise, bir Anadolu Lisesi, bir Kız Meslek Lisesi, bir Sağlık Meslek Lisesi ve 10’u ilçe merkezinde olmak üzere 19 ilköğretim okulu ile köylerde 32 birleştirilmiş sınıflı ilköğretim okulu bulunmaktadır. İlçe merkezinde 3.000 kişilik stadyum, 500 kişilik kapalı spor salonu ile 50 yataklı Devlet Hastanesi ve çeşitli köylerde sağlık ocakları hizmet vermektedir.

İlgili yerler: Alacahöyük, Alacahöyük Müzesi, Hüseyin Gazi Medresesi, Kalehisar Medresesi.

ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.