Hüseyin Gazi Medresesi

Alaca MedreseTarihi Yapılar Ekim 2010

Hüseyin Gazi Medresesi, Çorum’un Alaca ilçesinin yaklaşık 3 km güneyinde bulunan tarihi bir eğitim yapısıdır. XIII. yüzyılda, Anadolu Selçukluları döneminde Alaca Hüseyin Paşa tarafından yaptırıldığı kabul edilir. Medreseler, bu dönemde Anadolu’nun pek çok yerinde dini ilimlerin ve pozitif bilimlerin okutulduğu önemli öğretim kurumları olarak inşa edilmiş; çoğu zaman bir cami, türbe veya aşevi ile birlikte düzenlenerek küçük birer külliye niteliği kazanmıştır.

Mimari Özellikler

Yapı, diğer medreselerden ayrılan özgün bir plan düzenlemesine sahiptir. Birbirine geçme iki bölüm halinde tasarlanan medresenin doğusunda, beyaz ve siyah mermerden yapılmış, yaklaşık 4,80 m yüksekliğinde görkemli bir taçkapı (portal) yer alır. Basit bir bordürle çerçevelenen portal nişi derin tutulmuş olup, altı sıra mukarnas (stalaktit) bezemeyle süslenmiştir. Mukarnaslı niş ve anıtsal taçkapı, XIII. yüzyıl Selçuklu taş işçiliğinin Anadolu medrese mimarisinde sıkça karşılaşılan karakteristik ögelerindendir.

Portalden geçilerek dikdörtgen planlı bir giriş holüne ulaşılır. Holün kuzeyinde, iki kademeli olarak dışarıya çıkıntı yapan bir yan bölüm bulunur. Bu bölümün kuzey duvarındaki ocak, burasının aşevi (matbah) olarak kullanıldığına işaret eder. Giriş holünden geçilen medrese avlusu yaklaşık 3,30 x 4,35 m ölçülerinde olup, çevresine tonozlu odalar sıralanmıştır. Avlu çevresindeki izler, medrese odalarının önünde bir revakın yer aldığını göstermektedir. Avlunun bir kenarında ise Alaca Hüseyin Paşa’ya ait olduğu kabul edilen türbe bulunur; bu durum, yapının medrese-türbe birlikteliğini yansıtan bir bütünlük taşıdığını ortaya koyar.

Günümüzdeki Durumu

Medrese günümüze harap bir durumda ulaşmıştır. Zamanla yıkılan ve büyük ölçüde yıpranan yapı, buna rağmen taçkapısı ve plan izleriyle dönemin medrese mimarisi hakkında bilgi veren önemli bir kalıntı olma niteliğini korumaktadır.

İlgili Yerler

Bölgeyi gezenler, aynı ilçedeki diğer Selçuklu dönemi medresesi olan Kalehisar Medresesi ile Alaca’nın binlerce yıllık geçmişine ışık tutan Alacahöyük ve Alacahöyük Müzesi’ni de görebilir. İlçenin genel tarihi için Alaca Tarihi yazısına bakılabilir.