Boğazkale Tarihi
Boğazkale, Çorum’un güneybatısında yer alan ve Anadolu’nun en eski yerleşim alanlarından biri olan ilçedir. İlçenin tarihi çok eski dönemlere uzanır; özellikle ilçe merkezinin hemen yanı başında bulunan ve Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olan Hattuşa ile bu kentin görkemli açık hava tapınağı Yazılıkaya, ilçenin belli başlı tarihi mekânlarıdır. Hattuşa ve çevresi, Hatti ve ardından Hitit uygarlığının siyasi, dini ve kültürel merkezi olarak Anadolu tarihinde belirleyici bir konuma sahiptir.
Tarihçe ve İdari Geçmiş
Cumhuriyet’in ilk yıllarında yerleşimin adı Boğazköy iken, 1936 yılında ismi Boğazkale olarak değiştirilmiştir. 1967 yılında belediye teşkilatı kurulmuş, 1987 yılında ise Sungurlu’dan ayrılarak ilçe yapılmıştır. Boğazkale, ilçe statüsü kazanmadan önce Sungurlu’ya bağlı bir bucak merkeziydi; 1987 yılında yörenin turistik önemi dikkate alınarak ilçeye dönüştürülmüş ve doğrudan Çorum’a bağlanmıştır.
Arkeolojik Çalışmalar
Hattuşa ve Yazılıkaya’nın bilim dünyasınca keşfi 1834 yılında gerçekleşmiştir. 1835-1894 yılları arasında çeşitli yabancı arkeologlar tarafından bireysel çalışmalar yapılmış; 1906 yılına denk gelen dönemden itibaren Alman ekipleri tarafından düzenli kazı çalışmaları başlatılmıştır. 1931 yılından bu yana kazılar büyük ölçüde aralıksız sürdürülmektedir ve Hattuşa ören yerindeki çalışmalar uzun yıllar boyunca Alman Arkeoloji Enstitüsü adına yürütülmüştür. Bu kazılarda Hititçe çivi yazılı tabletlerin bulunduğu arşivler, anıtsal kapılar ve tapınak yapıları gün ışığına çıkarılmıştır.
Boğazkale’deki Hattuşa ve Yazılıkaya ören yerleri, 02.10.1998 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı gereğince Milli Park olarak ilan edilmiştir. Aynı ören yerleri, UNESCO’nun korunması gerekli Dünya Mirası listesine de alınmıştır.
Coğrafi Yapısı
İlçenin yüzölçümü 260 km², rakımı 1.036 m, yıllık ortalama yağışı 490,3 mm’dir. Bitki örtüsü genellikle steplerden oluşur; en önemli akarsuyu Budaközü Çayı’dır. İlçede karasal iklim hâkimdir. Toplam arazinin yaklaşık 22.902 hektarının bir bölümü orman, bir bölümü çayır, mera ve tarla arazisidir. Arazinin büyük kısmı dağlık bölgede, kalanı ise ovalık bölgede yer alır. İlçe merkezi ve Evren Beldesi’nde kavak ağaçları, dağlık kesimlerde ise meşe ve çam ağaçları bulunmaktadır.
İdari Yapısı ve Nüfus
22 Ekim 2000 tarihinde yapılan genel nüfus sayımına göre ilçe merkezinin nüfusu 1.970, 12 köy ve iki beldenin nüfusu 6.220 olup toplam nüfus 8.190’dır. İlçe merkezi üç mahalleden oluşmaktadır. Hisar Mahallesi’ne bağlı İbikçam Mezrası ilçeye yedi km mesafededir.
Ekonomik ve Sosyal Durum
Boğazkale; Çorum’a yaklaşık 87 km, Sungurlu’ya 30 km, Yozgat’a 40 km mesafededir. Halk ihtiyaçlarını çoğunlukla yakın olan Yozgat ve Sungurlu’dan temin etmektedir. İlçe ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığa dayanır; işlenebilir tarım alanı 12.110 hektar olmakla birlikte sulu tarım zayıftır. Buğday, nohut, arpa ve yulaf gibi ürünler yetiştirilmekte, az miktardaki sulu arazide pancar ekilmektedir. Sahip olduğu eşsiz arkeolojik mirasa rağmen turizm, tanıtım yetersizliği nedeniyle ilçe ekonomisine uzun süre istenen düzeyde katkı sağlayamamıştır.
Eğitim, Kültür ve Sağlık
İlçede çok programlı bir lise ile dokuz ilköğretim okulu bulunmaktadır. Bu okullardaki toplam öğrenci sayısı 1.461’dir ve nüfusun yaklaşık %98’i okuryazardır. Biri ilçe merkezinde olmak üzere Evci ve Evren beldelerinde birer sağlık ocağı hizmet vermektedir.
İlgili Yerler
İlçenin başkentindeki kalıntılar için Hattuşaş ve buradaki eserlerin sergilendiği Boğazköy Müzesi öne çıkar. Aynı dönem Hitit yerleşimleri için Alacahöyük ve Şapinuva, bölge tarihi için Sungurlu Tarihi ve Çorum Müzesi ziyaret edilebilir.
ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.
