İskilip Tarihi

İskilip Ekim 2010

İskilip, Çorum’un kuzeyinde, İç Anadolu Bölgesi ile Karadeniz Bölgesi’nin birleştiği geçiş kuşağında yer alan, köklü bir yerleşim geçmişine sahip ilçedir. Etrafı yüksek dağlarla çevrili olan ilçe, korunmuş tarihi dokusu, geleneksel mimarisi ve doğal çevresiyle araştırmacılar tarafından sıklıkla “Müze Kent” olarak nitelendirilmiştir.

Tarihçe

İskilip adının, antik dönem sağlık tanrısı Asklepios ile ilişkilendirildiği ve bu anlamın Paflagonya bölgesinin tarihine dair eserlerde belirtildiği aktarılır. Antik çağda Paflagonya coğrafyasında bulunan yöre, M.S. 2. yüzyılda Bitinya sınırları içinde yer almaktaydı. Bizans döneminde İskilip’in Neoklauniopolis adıyla anıldığı kaydedilmektedir.

Anadolu’nun Türkleşme sürecinde bölge, 1075 yılında Selçuklu komutanı Gümüştekin Ahmet Gazi tarafından fethedilmiştir. Sonraki yüzyıllarda Anadolu beyliklerinin etki alanında kalan İskilip, Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı egemenliğine girmiştir. Osmanlı idari düzeni içinde belediye teşkilatı 1872 yılında kurulmuştur. 1921 yılına kadar bağımsız bir sancak konumunda bulunan Çorum, Cumhuriyet’in ilanından sonra il olunca, İskilip de Çorum’a bağlı bir ilçe haline gelmiştir.

Coğrafi Yapısı

İskilip, İç Anadolu ile Karadeniz bölgelerinin sınırında, geçiş bölgesinde konumlanır. İlçe; Çorum’a 56 km, Kastamonu’ya 140 km, Osmancık’a 92 km, Oğuzlar’a 124 km, Bayat’a 33 km ve Uğurludağ’a 26 km uzaklıktadır. Yıllık ortalama yağışı 484,8 mm, rakımı 750 m, yüzölçümü ise 1187 km² olarak verilmektedir.

İlçenin etrafı yüksek dağlarla çevrilidir; bitki örtüsü, tarihi dokusu ve günümüze ulaşan mimari yapılarıyla otantik bir nitelik taşır. İklim açısından İç Anadolu’nun karasal iklimi ile Karadeniz’in ılıman iklimi arasında bir geçiş özelliği gösterir: yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır.

İdari Yapısı ve Nüfus

İlçeye bağlı 65 köy bulunmakta, bu köylerin 110 bağlısı yer almaktadır. İlçe merkezinde 14 mahalle vardır. 2000 yılı nüfus sayımına göre ilçe merkezinin nüfusu 19.648, köylerin nüfusu 25.679 olup toplam nüfus 45.327 olarak kaydedilmiştir.

Ekonomik ve Sosyal Durum

İlçe ekonomisi büyük ölçüde el emeğine dayalı küçük el sanatları ve zirai faaliyetler üzerine kuruludur. İlçede iki un fabrikası, iki yem fabrikası ve bir şekerleme imalathanesi bulunmakta; bir ayakkabı fabrikası ürünlerini yurt dışına ihraç etmektedir. İlçe Halk Eğitim Müdürlüğünce üretilen ayakkabı ve mobilyalar piyasaya sunulmakta, ayrıca bir küçük sanayi sitesi faaliyet göstermektedir.

Çomu Köyü’nde özel işletmelerce yıllık 110.000 ton linyit kömürü üretilmekte ve bu işletmelerde 185 kişi çalışmaktadır. İlçeye bağlı Yerliköy ve Çukurköy’de Tekel’e ait, çalıştırılmayan tuz havzaları bulunmaktadır.

İlçenin tarım alanı 39.137 hektardır; sulanabilir tarım arazisi 7.200 hektar olup bunun 3.960 hektarlık bölümü sulanabilmektedir. Başlıca buğday, arpa, şeker pancarı, yeşil mercimek, nohut, elma, bamya ve barbunya yetiştirilir. İlçede büyükbaş hayvan sayısı 23.061, küçükbaş hayvan sayısı 7.419’dur. İlçe merkezi ile 58 köyde su yeterli, yedi köyde yetersizdir; yedi köyde de kanalizasyon mevcuttur.

Geleneksel zanaatlar ilçe ekonomisinde önemli yer tutar: ayakkabıcılık, marangozluk ve mobilyacılık, leblebicilik, terzilik ile bakır ve tenekecilik başlıca uğraşlardır. Kırsal ve engebeli kesimlerde yaşayan köy halkının bir bölümü büyük şehir merkezlerinde işçilik yapar; orman köylerinde oturanlar orman işçiliği ve hayvancılıkla, ova kesimindekiler ise çiftçilik ve hayvancılıkla geçimini sağlar.

Eğitim, Kültür ve Sağlık

İlçede okuma yazma oranı %96’dır. İlçe merkezinde bir genel lise, bir kız meslek lisesi, bir endüstri meslek lisesi, bir imam-hatip lisesi, bir sağlık meslek lisesi, bir yatılı ilköğretim bölge okulu, iki pansiyonlu ilköğretim okulu, bir bağımsız anaokulu ve yedi ilköğretim okulu bulunmakta; köylerde ise yedi ilköğretim okulu ile 60 köyde birleştirilmiş sınıflı ilköğretim okulu yer almaktadır. İskilip Lisesi pansiyonunda 125, endüstri meslek lisesi pansiyonunda 106 öğrenci barınmaktadır. Toplam 326 derslikte 8.209 öğrenci öğrenim görmektedir.

Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğünce 2002-2003 öğretim yılında 108 kalfalık, 77 ustalık ve 24 usta öğretici belgesi olmak üzere toplam 209 belge verilmiştir. İlçe Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünün kuaför, dokuma, ayakkabı ve mobilya atölyeleri bulunmaktadır. İlçe Halk Kütüphanesinde 529 el yazması eser ile 36.304 kitap kayıtlıdır. İlçede bir futbol sahası mevcut olup, kapalı spor sahası inşaatı sürmektedir.

Sağlık alanında ilçede 100 yataklı bir devlet hastanesi ile Kuzuluk, Akcasu, Yavu, Kılıçdere ve Kayaağzı köylerinde sağlık ocakları hizmet vermektedir.

İlgili yerler

İlçedeki başlıca tarihi ve doğal değerler arasında İskilip Kalesi, İskilip Kaya Mezarı, Ulu (Büyük) Cami (İskilip) ve yörenin yaylacılık kültürünü yansıtan İskilip Yaylaları sayılabilir. Çevre ilçelerin tarihçesi için Bayat Tarihi ve Uğurludağ Tarihi sayfalarına da bakılabilir.

ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.