Çorum Saat Kulesi

Merkez Saat KulesiTarihi Yapılar Ekim 2010

Çorum Saat Kulesi, kent merkezinin en tanınmış simgelerinden biridir ve Osmancık, İskilip ve Gazi caddelerinin birleştiği yolun tam ortasında, şehrin en işlek noktalarından birinde yükselir. Bu konumuyla yapı, yalnızca bir zaman ölçüm aracı değil; aynı zamanda kentin kamusal hafızasının ve sokak dokusunun merkezine yerleşmiş bir kentsel referans noktasıdır.

Tarihçe

Kule üzerindeki kitabesinden öğrenildiğine göre yapı, Beşiktaş Muhafızı ve İstanbul’da Ali Suavi olayını bastıran Yedisekiz Hasan Paşa tarafından 1896 yılında yaptırılmıştır. Bu dönem, Sultan II. Abdülhamid saltanatına denk gelir. Saat kuleleri, 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı kentlerinde yaygınlaşan, modern zaman anlayışının ve belediyecilik düşüncesinin kamusal alandaki en görünür simgelerinden biri olmuştur; Çorum’daki kule de bu geniş çağdaşlaşma dalgasının Anadolu’daki örneklerindendir.

Doç. Dr. Hakkı Acun’dan transkripsiyonu öğrenilen kitabeyi Hattat Mehmet Nuri (1868-1951) yazmıştır:

Şehinşah-ı zaman Abdülhamid Han-ı keremkarın
Ferman-ı kiramından Hasan Paşayı bihemta
Bütün evkatını vakf eyledi ihya-ı hayrata
Muvaffak eylesun her dem anı amaline Mevla
Bu saat kulesi ez cümle hayrat-ı güzininden
Yapıldı yumn-ü evferle bu şehri eyledi ihya
Çıkup bir vakt-i eşrefde yazıldı babına tarih
Bu mikat-i celili yaptı bak Lütfi Hasan Paşa
l312(1896)

Yapı, ilk inşasının ardından geçen onlarca yılda yıpranmaya karşı bakım görmüş; kule 1976 yılında onarılmıştır. Bu onarım, kentin tarihî dokusunu koruma ve özgün simgelerini ayakta tutma çabasının bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Mimari

Çorum Saat Kulesi, yörede yaygın olarak kullanılan sarı kesme taştan inşa edilmiştir; bu malzeme seçimi yapıya hem dayanıklılık hem de yerel mimari dokuyla uyum kazandırır. İlk bakışta minare izlenimi veren kule 27,50 metre yüksekliğindedir. Sekizgen bir kaide üzerine oturan yapının 24 köşeli gövdesi yükselir ve gövde yaklaşık 5,30 metre çapındadır.

Gövdenin içinde 81 basamaklı bir merdiven yer alır; bu merdivenle kulenin, minare şerefesini andıran balkonuna çıkılır. Gövdenin üst bölümünde, dört bir yanda birer saat kadranı bulunur. Saat kadranlarının üzerinde dört köşeli, her kenarında birer eşkenar üçgen biçiminde penceresi olan bir bölüm ve onu taçlandıran bir kubbe yer alır. Sekizgen kaide, çok köşeli gövde ve kubbeli tepelikten oluşan bu kademeli düzen, Osmanlı saat kulesi geleneğinin tipik kompozisyonunu yansıtır.

Ziyaret ve Çevre

Kent merkezinde, ana caddelerin kesiştiği bir noktada bulunması sayesinde Çorum Saat Kulesi’ne ulaşmak son derece kolaydır ve yapı, şehrin gündelik yaşamının içinde yer alır. Çevresinde gezenler, aynı tarihî çekirdekte yer alan diğer kültür varlıklarını da kısa yürüyüşlerle görebilir.

İlgili yerler: Çorum merkezdeki tarihî yapılardan Belediye Binası, Çorum Ulu Camisi (Murad-ı Rabi Camisi) ve geleneksel sivil mimari örnekleri için Çorum Evleri. Aynı yapı türünden, ildeki bir başka örnek olan Sungurlu Saat Kulesi de karşılaştırma için ilgi çekicidir.