Çorum Evleri

Merkez Tarihi Yapılar Ekim 2010

Çorum il merkezinde geleneksel sivil mimari örneklerinden pek azı günümüze gelebilmiştir. Çorum evlerinin büyük çoğunluğu yeni yapılanmalar sırasında yıkılmıştır. Bununla beraber Çorum ilçelerinde, özellikle İskilip ve Kargı’da Çorum evlerinin özelliğini gösteren yapılar varlığını sürdürmektedir. Bu evler, Anadolu’nun geleneksel ahşap ve kerpiç mimarisinin İç Anadolu ile Karadeniz arasındaki geçiş bölgesine özgü bir yorumunu oluşturur.

Genel Özellikler

Bu evlerin büyük çoğunluğunda Anadolu’daki diğer evlere göre belirgin farklılıklar bulunmaktadır. Çorum evleri genellikle iki veya üç katlıdır. Çoğunlukla bahçe içerisinde yer alan evlerin bahçe kapıları, arabaları içeri alabilmek için oldukça geniş tutulmuş olup iki kanatlıdır.

Bahçeye açılan evlerin alt katı; mutfak, depo, kiler, taştan oyulmuş çamaşırhane, pekmezhane, meyve depoları ve samanlık gibi günlük işlere ayrılmış bölümlerden oluşur. Bu kullanım, evin aynı zamanda küçük bir üretim ve depolama birimi olarak tasarlandığını gösterir. Evlerin ikinci katlarında ise geniş sofaların etrafını çevreleyen odalar sıralanmıştır. Bu odaların içerisine dolaplar, nişler ve yüklükler yerleştirilmiştir. Ağaç işçiliğine büyük özen gösterilmiş, tavanlarda çoğu kez bezemeye yer verilmiştir. Evlerin üst katları daha çok yatak odalarına ayrılmış olup, bunlardan birinin içerisine de gusülhane yerleştirilmiştir.

Evler dışarı ile bağlantılı olarak tasarlanmış; evin baş odası konsolların yardımıyla dışarıya taşırılmıştır. Bazı örneklerde dışarıya açılan bir veya iki balkon da görülür. Üst örtüler daha çok kırma çatı biçimindedir.

Öne Çıkan Konaklar

Çorum evlerinden günümüze gelebilen en güzel örnekler Veli Paşa Konağı ile Katipler Konağı’dır.

Veli Paşa Konağı, Tepecik Mahallesi Şeyh Eyüp Sokağı’ndadır. Veli Paşa’nın oğlu Şevket Bey tarafından 1923-1924’te yaptırılmıştır. Yapım işini dönemin tanınmış ustalarından Osman Ağa ile oğlu Elvan Ağa üstlenmiştir. Konak, iki katlı ve bodrumdan oluşan, mimaride karnıyarık olarak tabir edilen iç sofalı plan tipindedir. Bahçe etrafında içe dönük olarak yapılmış olan konağın çevresi yüksek bahçe duvarları ile sarılmıştır. Kuzey ve batısındaki sokaklarda iki ayrı girişi bulunan yapı, hımış denilen ahşap-karkas tekniği ile kerpiçten inşa edilmiştir. Duvarları beyaz kireç badanalıdır. Pencereleri Çorum evlerine özgü olarak giydirme çerçeveler içerisinde yer alır ve üzerleri ahşap silmelerle çevrilmiştir. Odalardaki kapı, pencere, dolap ve ocaklardaki ağaç işçiliği yöreye özgüdür. Konağın harem ve selamlık bölümlerine ayrılan odalarının diğerlerinden farklı girişleri vardır.

Katipler Konağı günümüzde yerel yemeklerin sunulduğu bir restoran olarak kullanılmaktadır. İki katlı ve ahşap çatılıdır. Taş temeller üzerine ahşap-karkas tekniği ile kerpiçten yapılmıştır. Cephe ve yanlarda dikdörtgen söveler içerisinde, Çorum’a özgü işçilik gösteren pencerelerle iç mekân aydınlatılmıştır. İçerideki odalar sofaların çevresinde sıralanmıştır.

Dönem ve Çevre

Çorum’da Osmanlı döneminin sonlarında ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında yapılmış resmi binalar da bulunmaktadır. Bunlar, yapıldıkları dönemin mimari özelliklerini sivil konutlarla aynı kentsel dokuda yansıtır. Aynı dönemin kamu mimarisi için merkezdeki Belediye Binası ile Çorum Saat Kulesi Çorum evleriyle birlikte değerlendirilebilir. Yörenin geleneksel sivil mimarisini görmek isteyenler İskilip Tarihi çerçevesinde korunan ahşap konutları da ziyaret edebilir.