Koyun Baba Köprüsü

Osmancık Tarihi Yapılar Ekim 2010

Koyun Baba Köprüsü, Çorum’un Osmancık ilçe merkezinde, Anadolu’nun en uzun ırmaklarından biri olan Kızılırmak üzerinde yer alan tarihî bir Osmanlı köprüsüdür. Köprü, Osmancık’ın ovayı, dağ eteklerini ve önemli ticaret yollarını birbirine bağlayan konumu nedeniyle yüzyıllar boyunca bölge ulaşımında belirleyici bir rol oynamıştır.

Tarihçe

Köprü, Osmanlı padişahı Sultan II. Bayezid (Ebü’l-Feth Bayezid bin Mehmed Han) zamanında inşa edilmiştir. Yapımına 1484’te (Hicrî 889) başlanmış ve 1489’da (Hicrî 894) tamamlanmıştır. Bu dönem, İstanbul’un fethinden sonra Osmanlı Devleti’nin Anadolu’daki yol ağını ve menzil sistemini güçlendirdiği bir çağa denk gelir; Kızılırmak gibi geçilmesi güç akarsular üzerine yapılan köprüler, hem askerî sevkiyat hem de kervan ticareti açısından stratejik öneme sahiptir.

Köprünün karşısındaki kalenin duvarına bitişik konumda, yapıya ait Arapça bir kitabe bulunmaktadır. Kitabede özetle Allah’a hamd ve Hz. Muhammed’e salavatla başlanarak dünyanın “bir geçit köprüsü” olduğu vurgulanır; ardından Sultan II. Bayezid’in unvanları sayılır ve köprünün, üzerinden geçenlere fayda ve sevap kazandırmak amacıyla sağlam biçimde yapılmasını emrettiği belirtilir. Kitabenin tam metni şöyledir:

”Yardımından dolayı Allah’a Hamd ve doğru yolun kılavuzu Muhammed ve onun yüce ailesine ve halkı doğru yola yönelten ashabına salat olsun. Dünya, ibret sahiplerinin nazarında hayır ve geçit köprüsüdür. Yaratıklar için sürekli hayat ve sevinç imkansızdır. Ne mutlu o başlangıç ve sonu düşünen kimseye ki, ahiret yolcuğuna devir için sevap edine. Sürüp giden sadaka ise, ne güzel sevaptır. Sadır ola bu yüce emir, bütün ülkelerde sürekli geçerli olsun. Ulu, adaletli, bilgin sultan ve yiğit, yüce hakan, milletlerin yönetimini elinde tutan, Arap ve acem sultanlarının sultanı, gazi ve mücahitlerin efendisi, kafir ve müşrikleri kahreden, krallar sultanı ve denizler hakanı, ihsan ve kudret sahibi Allah’ın desteklediği “Sultan Ebül-Fetih Beyazıt bin Mehmet Han” Allah onun saltanatını gece ve gündüzler birbirini izledikçe sürdürsün. Kıyamet gününde sevaba ermek, üzerinden geçenlere ibret olmak, umum tarafından faydalanılmak amacıyla sürekli bir hayır olan bu değerli köprünün sağlam olarak yapılmasını emreyledi. Bu hayırlı eserin tesisi, 889 senesinin Şaban ayında başlandı ve 894 senesinde tamam oldu”.

Adı ve Söylenceler

Köprü, adını Anadolu’nun tanınmış velilerinden Koyun Baba’dan almıştır. Koyun Baba ile ilgili yörede yaygın söylentiler bulunur. Bunlardan birine göre Koyun Baba bir gün Kargı’ya gitmiş, oradaki bir çeşmenin yanında otururken yaşlı bir kadın elindeki su güğümü ile gelerek su doldurmaya başlamıştır. Bunu gören Koyun Baba, “Senin oğlun yok mu? Suyu neden sen taşıyorsun?” diye sormuştur. Kadın, “Vardı ama öldü” diye yanıt vermiştir. Bunun üzerine Koyun Baba, “İki çocuğun olursa birini bana verir misin?” diye sormuş; kadın ise “Ben yüz yirmi yaşındayım” demiştir. Koyun Baba, “Allah her şeye kadirdir” dedikten sonra kadına bir elma uzatmış ve “Bu elmayı kocanız ile beraber yiyin, iki çocuğunuz olacaktır; ama bu çocuklardan biri benim olacak” demiştir. Kadın elmayı almış, evinde kocası ile beraber yedikten bir süre sonra hamile kalmış ve iki oğlan çocuk doğurmuştur. Daha sonra Koyun Baba çocuklardan birine Ahmet, diğerine Mehmet ismini takmış ve Ahmet’i kendisine kardeş edinmiştir; bu çocuğa Koyun Baba’nın kardeşi olduğu için Ahi Baba denilmiştir.

Köprünün yapılması ile ilgili bir başka öykü de anlatılır. Buna göre Fatih Sultan Mehmed, Otlukbeli Savaşı’na giderken Koyun Baba’ya uğramış, onun hayır duasını almak istemiştir. Savaş dönüşünde vezirini göndererek Koyun Baba’nın bir dileği olup olmadığını sordurmuştur. Koyun Baba, “Eğer hayır yapmak istiyorsan Kızılırmak üzerine bir köprü yaptır” demiştir. Ancak köprü yapılmadan Fatih Sultan Mehmed ölmüştür. Babasının ölüm haberini alan Bayezid, Osmancık’a geldiğinde Koyun Baba’yı görmüş ve kendisini karşıya geçirmesini istemiştir. Koyun Baba, “Olur, ama buraya bir köprü yaparsan” demiş, ardından “O zaman gözlerini kapa” demiştir. Şehzade Bayezid gözlerini kapamış, açtığında kendisini İstanbul’da bulmuştur. Bundan sonra da köprüyü yaptırmıştır. Bu söylenceler, köprünün halk muhayyilesinde Koyun Baba’nın kerametiyle özdeşleşmesini yansıtır.

Mimari

Koyun Baba Köprüsü, kaleye yakın yerinde, ayağın karşısında kitabesi bulunan anıtsal bir yapıdır. Köprü 250 m. uzunluğunda ve 7,50 m. genişliğindedir. Yöresel sarı renkte dikdörtgen blok taşlardan yapılmış olup, sivriye yakın yuvarlak kemerli 19 gözden meydana gelmiştir. Ancak bu gözlerden 15’i görülebilmekte, diğerleri zamanla dolan zemin altında kalmıştır. En yüksek gözün yüksekliği 25 m.dir. Çok gözlü, uzun ve yüksek kemerli yapısıyla köprü, klasik Osmanlı köprü mimarisinin Anadolu’daki dikkat çekici örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Yakındaki ve İlgili Yerler

Köprü, hemen yanı başındaki Osmancık Kalesi (Kandıber Kalesi) ile aynı tarihî peyzajı paylaşır. Aynı ilçedeki Kapılıkaya Anıtsal Kaya Mezarı ve Osmancık’ın yerleşim geçmişini anlatan Osmancık Tarihi gezi planına eklenebilir. Bölgedeki bir başka tarihî köprü örneği için Hitit Köprüsü de incelenebilir.

ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.