Osmancık Tarihi

Osmancık Ekim 2010

Osmancık, Çorum’un kuzeyinde, Kızılırmak Vadisi içinde yer alan ve Karadeniz ile Doğu Anadolu bölgelerini batıya bağlayan tarihi yol güzergâhı üzerinde bulunan bir ilçedir. İl merkezine 56 km uzaklıkta olup Çorum-Kargı ile Samsun-İstanbul yollarının kavşak noktasında konumlanır. Bu kavşak özelliği, ilçeye yüzyıllar boyunca ticaret ve ulaşım açısından stratejik bir önem kazandırmıştır.

Tarihçe

Osmancık, Çorum’un en eski yerleşimlerinden biridir. 1075 yılında Türk egemenliğine girmiştir. Bu tarihten sonra Oğuzların Alayunt’lu boyundan Sorgun Oymağı Beyi Şerafettin Osman Gazi bölgeye emir olarak atanınca, kendi oymağının adını buraya vermiş ve kentin Eflanos olan ismi Sorgun olarak da anılmıştır. Şerafettin Osman Gazi Osmancık’ta oturmuş, buradan İskilip, Hacıhamza ve Çorum havalisini yönetmiştir. Yerleşimin “Osmancık” adının da bu döneme ve Osman Gazi’ye dayandığı kabul edilir.

1177 yılında Danişmentlilerin yıkılmasından sonra Osmancık, Anadolu Selçuklu Devleti’nin yönetimine geçmiştir. Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinde, bu tür uç bölgelerin beyler ve oymaklar eliyle iskân edilmesi yaygın bir uygulamaydı; Osmancık da bu sürecin tipik bir örneğidir.

İlçe, Osmanlı döneminde idari olarak birçok kez el değiştirmiştir: 1423 yılında Amasya’ya, 1596 yılında Çorum Sancağına, 1864 yılında yeniden Amasya’ya bağlanmış, 1924 yılında ise Çorum İli’nin ilçesi olmuştur.

Tarihi Yapılar

Osmanlı döneminde tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan Osmancık, dönemin önemli konaklama ve geçiş noktalarından biriydi. İlçede Koyunbaba Köprüsü ve Türbesi, Osmancık Kalesi, Koca Mehmet Paşa Camii (İmaret Camii) ve Baltacı Mehmet Paşa Çeşmesi görülmeye değer yerler arasındadır. Kızılırmak üzerindeki uzun Koyun Baba Köprüsü ile kayalık tepe üzerine kurulu Osmancık Kalesi (Kandıber Kalesi), ilçenin simgesi haline gelmiş tarihi eserlerdir. Osmanlı mimarisinin izlerini taşıyan İmaret Camisi ve Büyük Cami de ilçenin önemli ibadet yapılarındandır. İlçe yakınlarındaki Kapılıkaya Anıtsal Kaya Mezarı ise bölgenin Antik dönem mirasına tanıklık eder.

Ayrıca Başpınar ve Karaca Yaylaları, yayla turizmi açısından oldukça elverişli doğal güzelliklerdir.

Coğrafi Yapısı

İlçe rakımı 430 m, yüzölçümü 1.187 km², Çorum’a uzaklığı 59 km’dir. Arazi yapısına metamorfik ve volkanik kütleler hâkimdir. Ayrıca tortul kütlelere de rastlanmaktadır. Üçüncü zamanın en önemli kütlelerinden olan jips, kireç taşı ve kaya tuzu yataklarıyla, karbon miktarı %5 oranına kadar yükselen zengin linyit yataklarına rastlanmaktadır. Yaylabaşı ve Kumbaba köyleri linyit bakımından zengindir ve özel işletmeler linyit üretim faaliyetlerini sürdürmektedir. Ancak Osmancık, jeolojik yapısı nedeniyle “Kuzey Anadolu Fay Hattı” üzerinde olduğundan 1. derecede deprem kuşağında yer almaktadır.

İlçenin en önemli vadisi Kızılırmak Vadisidir. Çok verimli olan bu vadi boyunca irili ufaklı tepeler ve dağlar, Kızılırmak’a paralel olarak uzanır. Bu dağların en önemlileri Çal ve Ada dağlarıdır. Çal Dağlarının en yüksek tepesi “Büyük Çal” 1.750 metre, Adadağ serisinin en yüksek tepesi Dedeçal 1.770 metredir. Osmancık’ı çevreleyen dağların en yükseği 1.864 m ile İnegöl dağıdır.

İç Anadolu ve Karadeniz arasında geçiş iklimi olduğundan ılıman iklim yapısına sahiptir. Genel olarak yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise ılık ve yağışlıdır. İlkbahar ve sonbahar uzun sürer. Yağışlar genellikle ilkbaharda görülür. Yıllık ortalama yağış miktarı 368,1 mm’dir.

Osmancık oldukça zengin bir akarsular ağına sahiptir. Bu ağın en büyük akarsuyu Kızılırmak’tır. Bu nehrin ilçe hudutları içindeki uzunluğu 80 km’dir. Osmancık’a girmeden ve girdikten sonraki toprak yapısı nedeniyle rengi kızıl, yer yer kirli sarıdır. Kızılırmak’a karışan diğer akarsular Kavşak Çayı, İncesu Deresi, Karalar ve Yukarızeytin dereleridir. Bitki örtüsü dağlık bölgelerde çam, meşe ve ardıç ormanları, bunların dışında kalan yerlerde ise stepler şeklindedir.

İdari Yapısı ve Nüfus Durumu

İlçenin 2000 Genel Nüfus Sayımına göre nüfusu; ilçe merkezinde 28.423, kasaba ve köylerde 25.335 olmak üzere toplam 53.758’dir. İlçeye bağlı bir belde (Başpınar Beldesi) ve 54 köy bulunmaktadır.

Ekonomik ve Sosyal Durum

İlçe, İstanbul’u Samsun ve Trabzon’a bağlayan E-80 karayolu yapılıncaya kadar küçük bir Anadolu kasabası olarak kalmıştır. 1991 yılında yolun bitirilmesi ile birlikte ticaret canlanmış, nüfus artmıştır.

Osmancık’ta asıl gelişme sanayi sektöründe görülmektedir. Çorum yolu kavşağının iki kıyısında yer alan beş kiremit ve yedi tuğla fabrikasında 1500 işçi çalışmakta, yılda 35.000.000.000 adet kiremit ve 140.000.000.000 adet tuğla üretimi gerçekleştirilmektedir. 2001 yılında faaliyete geçen 650 işçi kapasiteli tekstil fabrikası ABD ve Avrupa ülkelerine hazır giyim mamulleri ihraç etmektedir.

Tarım alanı 27.812 hektardır. Çeltik üretimi en önemli gelir kaynağıdır; ilçe, çeltik tarımıyla ülke genelinde tanınır. 1998 yılında 7.000 ton olan çeltik rekoltesi 2002 yılında 19.200 tona yükseltilmiştir. Çeltik dışında ekimi yapılan diğer önemli ürünler buğday, şekerpancarı ve haşhaştır. İlçede 17.320 adet büyükbaş, 20.000 adet küçükbaş hayvan bulunmaktadır. İki adet süt ve süt ürünleri fabrikası ile altı adet çeltik fabrikası faaliyet göstermektedir.

İlçe merkezinde içme suyu yeterli olmayıp 14 köyde yeni içme suyu kaynakları gerekmektedir. Merkezde mevcut kanalizasyon yetersizdir. 24 köy yolu asfalt, 30 köyün yolu stabilizedir. Asfalt köy yollarının toplamı 90 km’dir. 12 köyün kanalizasyonu mevcuttur.

Eğitim, Kültür ve Sağlık

İlçe merkezi ve köylerde bir genel lise, bir Anadolu Lisesi, bir Mesleki ve Teknik Eğitim Merkezi, bir imam-hatip lisesi, bir sağlık meslek lisesi, 54 ilköğretim okulu ve bir YİBO bulunmaktadır. Bu okullarda ilköğretimde 6.690, orta öğretimde 1.539, anasınıfı ve anaokullarında 89 öğrenci olmak üzere toplam 8.318 öğrenci öğrenim görmektedir. Yedi ana sınıfından ikisi Akören ve Öbektaş köylerindedir.

İlçe merkezinde 450 kişilik kapalı spor salonu ve 300 kişilik kapalı tribüne sahip futbol sahası vardır. İlçede 100 yataklı Devlet Hastanesi, 25 yataklı SSK Hastanesi; ilçe merkezinde iki, Başpınar Beldesinde, Akören, Ardıç, Kamil ve Karalargüney köylerinde birer adet sağlık ocağı bulunmaktadır.

İlgili Yerler

Çorum’un diğer ilçe tarihleri için İskilip Tarihi ve Kargı Tarihi sayfalarına göz atabilirsiniz.

ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.