Çorum Kalesi

Merkez KaleTarihi Yapılar Ekim 2010

Çorum Kalesi, il merkezinde Kale Mahallesi’nde, kente hakim bir tepe üzerinde yükselen ve kentin tarihsel çekirdeğini oluşturan bir savunma yapısıdır. Yöreye adını veren mahallenin de işaret ettiği gibi, eski Çorum yerleşmesi büyük ölçüde bu kalenin çevresinde gelişmiştir.

Tarihçe

Kalenin yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır. Bazı kaynaklarda Danişmentliler veya Selçuklular zamanında yapıldığı yazılı ise de, büyük olasılıkla daha erken bir dönemde, Bizans çağında yöreye hakim bir tepede inşa edilmiştir. Orta Anadolu’nun pek çok yerinde olduğu gibi, var olan bir savunma noktasının sonraki dönemlerde yeniden ele alınıp onarıldığı düşünülmektedir.

Kale hakkındaki bilgilerin önemli bir bölümü, çeşitli dönemlerde Çorum’a uğrayan seyyahların gözlemlerine dayanır. XVI. yüzyılda şehre gelen Evliya Çelebi, kentin kıble yönünde bulunan kalenin Sultan Kılıçarslan tarafından yapıldığını aktardıktan sonra, kale içerisinde birkaç evin bulunduğunu belirtmiştir. 1842 yılında Çorum’a gelen W. F. Ainsworth, kalenin eski malzeme ile yapıldığını, duvarlarının farklı zamanlarda yenilendiğini ve bu yenilemeler sırasında eski planın korunduğunu ileri sürmüştür. Ainsworth ayrıca duvarlarda çok sayıda antik mermer sütun, Bizans dönemine ait mezar taşı, heykel ve yazıtın devşirme malzeme olarak kullanıldığını kaydetmiştir.

Aynı yıl Çorum’dan geçen gezgin W. J. Hamilton ise şehrin güneydoğusundaki tepede bulunan kalenin halk arasında Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırıldığının söylendiğini not etmiştir. Hamilton kalenin kare planlı ve yuvarlak kuleli olduğunu, duvarlarında yapı malzemesi olarak çok sayıda kitabenin ve Bizans dönemine ait devşirme parçanın yer aldığını belirtmiş; bu mimari parçaların çokluğundan ötürü çevrede Erken Hıristiyanlık dönemine ait bir kentin bulunabileceğini ileri sürmüştür. Halktan, bu parçaların yakındaki Karahisar kalıntılarından getirildiğini de öğrenmiştir.

Mimari

Değişik zamanlarda onarım geçiren kalenin duvar kalınlıkları 2,40 m, yüksekliği ise 7,35 m’dir. Kale 80,00 x 80,00 m ölçüsünde kare planlıdır. Sur duvarlarının köşelerine ve kapı üstlerine burçlar yerleştirilmiştir. Yapı, düzgün kesme taş ve kaba yontma taştan örülmüş olup aralarında Roma dönemine ait devşirme parçalar da kullanılmıştır. Bu taşların bazıları üzerinde Grekçe yazılara rastlanmıştır; bu da yapının uzun bir kullanım geçmişine ve çevredeki daha eski yerleşimlere işaret eder.

Kale genel hatlarıyla Selçuklu mimari özelliklerini yansıtmaktadır. Yazılı kaynaklarda kaleye ilişkin bazı kayıtlar da bulunmaktadır: 1571 tarihli belgelerde, kaleye su getirilmesini öngören bir kayıtta “Sultan Süleyman hayratıdır” ibaresine rastlanmıştır. Osmanlı döneminde kale içerisine yerleşim olmuş, bu dönemde içeride bir mescit de yapılmıştır.

Konum ve ilgili yerler

Kale, Çorum kent merkezinin tarihi dokusunun ortasında yer alır ve çevresindeki geleneksel konut dokusuyla birlikte değerlendirilir. Yapıyı gezerken kent merkezindeki diğer tarihi ve kültürel duraklar da görülebilir: Çorum Evleri, Çorum Saat Kulesi, Çorum Ulu Camisi (Murad-ı Rabi Camisi) ve Çorum Müzesi. İl içindeki diğer kale yapılarıyla karşılaştırma için İskilip Kalesi ve Osmancık Kalesi (Kandıber Kalesi) de incelenebilir.