Kara Halil Efendi
Kara Halil Efendi (1804-1880), Mecitözü’nde doğmuş bir Osmanlı şeyhülislamıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Mehmet İpşirli imzalı maddeye göre babasının adı Mustafa’dır; Amasya’da bir süre eğitim gördükten sonra Konya’ya gitmiş, orada daha sonra kendisi gibi şeyhülislam olacak Hasan Fehmi Efendi ile aynı medresede okumuştur.
Eğitimi ve Kariyeri
İcazetini Konya’da aldıktan sonra Hasan Fehmi Efendi ile birlikte İstanbul’a giden Kara Halil Efendi, Vidinli Hoca Mustafa Efendi ve Dersiâm Abdurrahman Efendi’nin derslerine devam etti; 1834’te icazet aldı, ertesi yıl ruûs imtihanını kazanarak ilmiye sınıfına girdi. 1839’da Sırrîzâde Mescidi’nde müderrisliğe başladı, ardından fetvahânede müsevvidlik yaptı. 1861-1871 arasında sırasıyla bab nâibi, fetva emaneti başmüsevvidi, mahreç mevleviyeti, kassâm-ı askerîlik, Yenişehir ve Edirne mevleviyetleri, Haremeyn ve İstanbul pâyeleri gibi ilmiye kademelerinden geçti; 1868 sonunda Evkāf-ı Hümâyun müfettişliğine getirildi. 1870’te bu görevden ayrılıp hacca gitti; dönüşünde Meclis-i Tetkîkāt-ı Şer’iyye ve Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Cemiyeti üyeliklerine getirildi, 1871’de ikinci kez fetva eminliğine atandı ve şeyhülislam oluncaya kadar yedi yıl bu görevde kaldı.
Şeyhülislamlık ve Mecelle
Kara Halil Efendi 1873’te Anadolu kazaskerliği payesini aldı ve 1877’de kurulan Meclis-i Âyân’a üye oldu. 26 Temmuz 1877’de (15 Receb 1294) II. Abdülhamid tarafından şeyhülislamlığa getirildi; yaklaşık dokuz ay sonra, 4 Aralık 1878’de azledildi. Azlinin sebebi olarak, Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesine (hal’) ilişkin fetvayı fetva emini sıfatıyla kaleme almasından dolayı II. Abdülhamid’in kendisine güvenmemesi gösterilir; Cevdet Paşa’nın Ma’rûzâtına göre bu fetvayı Midhat Paşa’nın isteği üzerine hazırlamıştır. Ayrıca Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Cemiyeti üyeliği sırasında Cevdet Paşa ile birlikte uzun süre çalışmış, Mecelle’nin 7-11 ve 13-16. kitaplarında fetva emini unvanıyla, 12. kitabında ise unvansız olarak mührü bulunmaktadır.
Resmî Kayıttaki Tarih Notu
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün resmî listesinde Kara Halil Efendi’nin “877’de Osmanlı Meclisinde senatör” olduğu yazar; TDV kaydıyla karşılaştırıldığında bunun 1877’nin (Meclis-i Âyân üyeliği ve aynı yıl şeyhülislamlığa atanması) kısaltılmış ya da eksik yazımı olduğu anlaşılmaktadır.
Vefatı
Kara Halil Efendi, âyan üyeliği sürerken 30 Aralık 1880’de (27 Muharrem 1298) vefat etmiş, Fatih Camii haziresine defnedilmiştir.