Çorum'un Coğrafi İşaretli Ürünleri
Çorum, gastronomi ve yöresel ürün mirasını koruma konusunda Türkiye’nin önde gelen illerinden biri. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescillenen ürün sayısı, özellikle Alaca Belediyesi’nin 2022-2024’te art arda aldığı sekiz tescil ve Çorum Belediyesi’nin simit, su böreği tescilleriyle hızla arttı. Basında ilin coğrafi işaretli ürün sayısının Çorum simidinin tesciliyle 31’e ulaştığı aktarılmıştı (İhlas Haber Ajansı, Mart 2026); TürkPatent’in Coğrafi İşaretler Portalı’nda tek tek doğrulanabilen tescil sayısı ise Kasım 2026 itibarıyla aşağıdaki 36’dır. Aradaki fark, Mart 2026’dan sonra alınan beş tescilden (Osmancık Domates Kavurması, İskilip Su Kabağı Yemeği, İskilip Tepsisi, Osmancık Irgat Böreği ve Çorum Üyük Sarımsağı) gelir. Bu sayfa her iki kaynağı da temel alır ve tescil no/tarihini TürkPatent’in kendi sicil sayfalarından teyit eder.
Tescilli Ürünler
| Ürün | Tescil No | Tescil Tarihi | Tür | Başvuran |
|---|---|---|---|---|
| Çorum Leblebisi | 42 | 10.12.2002 | Mahreç İşareti | Çorum Ticaret Borsası |
| İskilip Dolması | 130 | 19.04.2010 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| İskilip Turşusu | 131 | 19.04.2010 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Oğuzlar Cevizi | 493 | 13.03.2020 | Menşe Adı | Oğuzlar Ceviz Üreticileri Tarımsal Birliği |
| İskilip Ramazan Keşkeği | 902 | 23.09.2021 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Kargı Tulum Peyniri | 933 | 26.10.2021 | Menşe Adı | Kargı Belediyesi |
| Çorum Kuru Mantısı | 980 | 22.12.2021 | Mahreç İşareti | Çorum Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği |
| Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru | 1289 | 14.12.2022 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| İskilip Tokmaklı Kağnı | 1432 | 03.08.2023 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| İskilip Sirke Salatası | 1462 | 05.09.2023 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| İskilip Çileği | 1481 | 06.10.2023 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Alaca Yarma Aşı | 1502 | 22.11.2023 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Alaca Yanıç Böreği | 1503 | 22.11.2023 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Alaca Borana Yemeği | 1530 | 01.02.2024 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Alaca Cızlağı | 1531 | 01.02.2024 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Alaca Camili Kilimi | 1578 | 19.04.2024 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Çorum Yırtma Yemeği | 1616 | 17.07.2024 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Alaca Çılbır Yemeği | 1624 | 05.08.2024 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Alaca Hingali | 1625 | 06.08.2024 | Mahreç İşareti | Alaca Belediyesi |
| Osmancık Kapari Turşusu | 1636 | 04.09.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Kışlacık Pırasası | 1648 | 10.10.2024 | Mahreç İşareti | Mecitözü İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü |
| Osmancık Yırtmaç Yemeği | 1662 | 18.11.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Kaypak Yemeği | 1718 | 07.04.2025 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Ayvalı Yahnisi | 1745 | 18.06.2025 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Malak Tatlısı | 1749 | 25.06.2025 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Yaprak İçi Yemeği | 1750 | 25.06.2025 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| İskilip Baklavası (Gül Baklavası) | 1764 | 28.08.2025 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Çorum Baklavası (has, burma ve gül burma çeşitleri) | 1791 | 19.11.2025 | Mahreç İşareti | Çorum Belediyesi |
| Çorum Şekerlemesi | 1809 | 24.12.2025 | Mahreç İşareti | Çorum Belediyesi |
| Çorum Su Böreği | 1821 | 11.02.2026 | Mahreç İşareti | Çorum Belediyesi |
| Çorum Simidi | 1829 | 17.03.2026 | Mahreç İşareti | Çorum Belediyesi |
| Osmancık Domates Kavurması | 1838 | 03.04.2026 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| İskilip Su Kabağı Yemeği | 1841 | 17.04.2026 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| İskilip Tepsisi | 1842 | 17.04.2026 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Osmancık Irgat Böreği | 1893 | 31.08.2026 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Çorum Üyük Sarımsağı | 1906 | 06.10.2026 | Mahreç İşareti | Çorum Ticaret Borsası |
Bu ürünlerden birçoğu sitemizin yemek sayfalarında ayrıntılı işlenmiştir: Çorum leblebisi, İskilip dolması, İskilip turşusu, İskilip Ramazan keşkeği, kuru mantı, Kargı tulum peyniri, Oğuzlar cevizi, Alaca mor soğanı, Alaca yarma aşı, Alaca yanıç böreği, İskilip sirke salatası, İskilip çileği, Alaca boranisi, Alaca cızlağı, Alaca çılbır yemeği, Alaca hingali, Kışlacık pırasası, İskilip baklavası, Çorum şekerlemesi, Çorum su böreği, Çorum yırtma yemeği, Çorum simidi ve Çorum Üyük sarımsağı. Coğrafi işaret tescili bulunmayan Çorum tandır ekmeği ise ayrı bir yemek sayfasında anlatılır. Alaca Camili Kilimi bir dokuma, İskilip Tokmaklı Kağnı ise ahşap bir el sanatı ürünü olduğu için yemek sayfalarımızda değil, ilçe ve el sanatları içeriklerinde işlenir (Alaca Camili Kilimi, İskilip Tokmaklı Kağnısı).
Başvuru Aşamasındaki Ürünler
TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı’nın Çorum listesinde 8 Kasım 2026 itibarıyla 50 kayıt bulunur: 36’sı tescilli, 14’ü “Başvuru” durumundadır. Portalın durum filtresinde yalnız “Tescilli” ve “Başvuru” seçenekleri yer alır. Süren 14 başvuru, dosya numarası ve başvuru tarihiyle şunlardır:
| Ürün | Dosya No | Başvuru Tarihi | Tür | Başvuran |
|---|---|---|---|---|
| Baharatlı Bayat Dolması | C2022/000349 | 17.10.2022 | Mahreç İşareti | Bayat Belediyesi |
| Osmancık Beyaz Altın / Osmancık Pırlanta Pirinci / Osmancık Pirinci | C2024/000229 | 23.08.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Pirinç Pilavı | C2024/000230 | 23.08.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Pidesi / Osmancık Pancarlı Pide | C2024/000232 | 26.08.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Tuğlası | C2024/000274 | 03.10.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Çatal Aşı Çorbası | C2024/000303 | 01.11.2024 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Boğazkale Höke Üzümü | C2024/000332 | 21.11.2024 | Mahreç İşareti | Boğazkale İlçesi Köylerine Hizmet Götürme Birliği |
| Sungurlu On Dilim Kavunu | C2025/000006 | 09.01.2025 | Mahreç İşareti | Sungurlu İlçesi Ziraat Odası Başkanlığı |
| Çorum Tandır Kebabı | C2025/000177 | 30.06.2025 | Mahreç İşareti | Çorum Belediyesi |
| İskilip Helvası | C2025/000193 | 16.07.2025 | Mahreç İşareti | İskilip Belediyesi |
| Osmancık Karası Üzümü | C2025/000411 | 10.10.2025 | Menşe Adı | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Üzüm Pekmezi | C2025/000475 | 08.12.2025 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Osmancık Sırık Kebabı | C2026/000048 | 30.03.2026 | Mahreç İşareti | Osmancık Kaymakamlığı |
| Laçin Kızılca Armudu | C2026/000049 | 31.03.2026 | Menşe Adı | Laçin İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile bir gerçek kişi |
Bu ürünlerden bazılarının genel tanıtımı yemek sayfalarımızda yer alır: Osmancık pirinci, çatal aşı çorbası ve sırık kebabı. Bu sayfalar başvuru dosyalarındaki ürün tanımlarına değil, başka kaynaklara dayanır.
Portalın Güncel Listesinde Yer Almayan Eski Başvurular
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün coğrafi işaret sayfasında “Başvuru Yapılan Ürünler” arasında sayılan ve bu sayfanın önceki sürümünde başvuru olarak listelenen aşağıdaki ürünler, TÜRKPATENT portalının güncel listesinde yer almıyor (Kasım 2026). Portalda il seçmeden yapılan ad aramalarında da bu kayıtlar çıkmadı. Dosyaların nasıl sonuçlandığı (ret, geri çekme vb.) portalda ve taranan diğer kaynaklarda belirtilmiyor. Başvuru tarihleri İl Müdürlüğü listesine göredir; bu listede dosya numarası verilmez.
- Alaca Belediyesi (mahreç işareti): Alaca Gagala Ekmeği ve Alaca Güveci (27.02.2023); Alaca Ketesi, Alaca Mercimekli Bulgur Pilavı, Alaca Mercimekli Kesme Aşı, Alaca Mıklama Yemeği, Alaca Ovmaç Yemeği, Alaca Pancarlı Pide, Alaca Pidesi, Alaca Sarığı Burma/Sini Bağlama Tatlısı, Alaca Sini Mantısı, Alaca Sini Sarma/Bağlama Böreği, Alaca Sulu Kızartma, Alaca Sütlü Aşı, Alaca Sütlü Un Helvası, Alaca Sıkma Baklava/Alaca Kocakarı Gerdanı Tatlısı ve Alaca Tirit Yemeği (28.02.2023); Alaca Keşkeği ve Alaca Metezi (01.03.2023). Hitit Üniversitesi’nden Esra Özata Şahin’in 2025 tarihli makalesi, Alaca Belediyesi’nin 2023 başında yaptığı ve tescille sonuçlanmamış 32 başvuruyu listeler (ör. Alaca Bulgur Aşı, Alaca Düğül Aşı, Alaca Çöreği); bunların hiçbiri portalın güncel listesinde görünmüyor. Bu lezzetlerin tanıtımı için bkz. Alaca Mutfağı: Coğrafi İşaret Başvurusundaki Lezzetler.
- Kargı Belediyesi (mahreç işareti): Kargı Kirli Saç Kebabı (31.12.2023) ve Kargı Sırık Kebabı (30.12.2023).
- Dodurga Belediyesi (menşe adı): Dodurga Kapari Turşusu (29.12.2023).
- Osmancık Belediyesi (menşe adı): Osmancık Pirinci (23.12.2022). Portalda süren pirinç başvurusu, Osmancık Kaymakamlığı’nın yukarıdaki tabloda yer alan 2024 tarihli mahreç işareti başvurusudur.
- Laçin İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü (menşe adı): İl Müdürlüğü listesinde 23.12.2022 tarihli bir Laçin Kızılca Armudu başvurusu yer alır; portaldaki Laçin Kızılca Armudu başvurusu ise 31.03.2026 tarihlidir (C2026/000049).
İl Müdürlüğü sayfasında güncelleme tarihi verilmez ve listede sonradan tescil edilen bazı ürünler (ör. Çorum Simidi, Kışlacık Pırasası, Osmancık Yırtmaç Yemeği) hâlâ başvuru olarak görünür.
Başvuru Hazırlığı Aşamasında Olanlar
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sayfası (8 Kasım 2026’da yeniden kontrol edildi), şu ürünler için “dosya hazırlanıyor” bilgisini verir: Çorum Tandır Kebabı, Çorum Has Baklavası, Çorum Semaveri (Çorum Belediyesi), İskilip Yırtma Aşı, İskilip Un Helvası (İskilip Belediyesi) ve Soğan Gallesi (Ticaret ve Sanayi Odası). TÜRKPATENT portalına göre bunlardan Çorum Tandır Kebabı için 30.06.2025’te başvuru yapılmıştır (C2025/000177). İl Müdürlüğü’nün başvuru listesinde 23.02.2024 tarihiyle geçen Çorum Has Baklavası ile aynı tarihli ve aynı başvuru sahibine ait C2024/000094 dosyası ise “Çorum Baklavası” adıyla tescil edilmiştir (1791). Portaldaki İskilip Helvası başvurusunun (C2025/000193) bu listedeki İskilip Un Helvası ile aynı ürün olup olmadığı kaynaklarda belirtilmiyor.
Bu Tesciller Neden Önemli?
Coğrafi işaret (mahreç işareti/menşe adı); bir ürünün belirli bir coğrafyaya özgü nitelik, üretim yöntemi ve kökenini belgeler. Tescil; taklide karşı koruma, üreticiye ekonomik değer ve şehre gastronomi markası kazandırır. Alaca ilçesinin tek başına sekiz tescile ulaşması, küçük bir ilçenin mutfak mirasının resmî olarak nasıl belgelenip koruma altına alınabileceğinin çarpıcı bir örneğidir.
Kaynaklar
- Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Coğrafi İşaret Çalışmaları (resmî liste; 8 Kasım 2026’da yeniden kontrol edildi)
- Türk Patent ve Marka Kurumu — Coğrafi İşaretler Portalı, veritabanı (tescil ve başvuru kayıtları; Çorum listesine 8 Kasım 2026’da erişildi)
- Türk Patent ve Marka Kurumu — Çorum Üyük Sarımsağı tescil kaydı (Tescil No: 1906)
- İhlas Haber Ajansı — Çorum Simidine Coğrafi İşaret Tescili
- Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı — Çorum Üyük Sarımsağı OKA Desteğiyle Coğrafi İşaret Tescili Aldı (21.10.2026)
- İskilip Belediyesi — Coğrafi İşaret Duyuruları
- Özata Şahin, E. (2025). Çorum İli Alaca İlçesinin Gastronomik Ürün Potansiyelinin Coğrafi İşaretler Açısından İncelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 68, 243-255