Şapinuva
Hitit Devleti’nin önemli kentlerinden biri olan Şapinuva, bugünkü Ortaköy ilçesi sınırları içinde, Çorum’un yaklaşık 53 km güneydoğusunda yer almaktadır. Antik yerleşim, Çekerek nehri çevresinde uzanan Göynücek Ovası ile Alaca Ovası arasındaki doğal geçit üzerinde konumlanır. Bu konum, kenti Orta Anadolu’nun Hitit dönemi yol ağı içinde önemli bir noktaya yerleştirmektedir.
Tarihçe
Hitit Çağı’nda hem siyasi hem de coğrafi konumu nedeniyle stratejik bir noktada bulunan Şapinuva, dönemin önemli bir askeri ve dini merkezi olmuştur. Hitit Devleti, başkenti Hattuşaş olmak üzere Orta Anadolu’da Tunç Çağı’nın güçlü siyasi yapılarından biriydi; Şapinuva da bu devletin yönetim ve inanç hayatında belirgin bir yer tutuyordu.
Ortaköy kazılarında açığa çıkan ve sayıları 4.000’e ulaşan (İHA’nın Ağustos 2023 haberinde 5.000’e ulaştığı yazılır; sayı kazıyla ve tablet-parça ayrımına göre değişir) çivi yazılı tablet ve fragmanların (parça) oluşturduğu arşiv, kentin önemini ortaya koyan en değerli buluntu grubudur. Bu arşivde Hititçe yazılmış metinlerin yanı sıra Hattice, Hurrice ve Akadca kaleme alınmış idari, askeri, dini ve fal metinleri bulunmaktadır. Metinlerin büyük bir kısmı Orta Hitit dönemine (M.Ö. 14. yy) tarihlenmektedir. Farklı dillerde tutulan kayıtlar, kentin geniş bir kültürel ve diplomatik etki alanına sahip olduğunu göstermektedir.
Buradaki yazışmalardan, Taşmişarri (III. Tuthaliya) ile Taduhepa’nın yer aldığı kraliyet ailesinin bu şehirde hüküm sürdüğü anlaşılmaktadır. Bu durum, Şapinuva’nın yalnızca taşra ölçeğinde bir yerleşim değil, zaman zaman kraliyet ailesinin bulunduğu üst düzey bir merkez olduğunu düşündürmektedir.
Kazılar ve Mimari
Devam eden kazı çalışmalarında bugüne kadar, A Binası adı verilen anıtsal idari yapı ile B Binası olarak adlandırılan ticari yapı açığa çıkarılmıştır. Anıtsal idari yapı, kentin yönetim işlevini; ticari nitelikteki yapı ise ekonomik faaliyetlerin örgütlenmesini yansıtması bakımından önem taşır. Tabletlerin önemli bir bölümünün bu yapılarla ilişkili alanlarda bulunması, Şapinuva’nın bir arşiv ve idare merkezi olarak işlev gördüğüne işaret etmektedir.
2026’daki gelişmeler
Kazı başkanı Önder İpek’in Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre ören yerinde 2024’te jeofizikle saptanan ve MÖ 1380’lere tarihlenen anıtsal bir yapının iç odalarında çalışılmaktadır; ayrıntılar için Şapinuva’da MÖ 1380’lere Tarihlenen Anıtsal Yapı sayfasına bakılabilir. Ekim 2026 tarihli bir habere göre, Hitit Üniversitesi adına Şapinuva Kazı Başkanlığı, Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün koordinasyonuyla ve UNESCO Türkiye Milli Komisyonu aracılığıyla, kazılarda bulunan 4.533 çivi yazılı tablet ve tablet parçası için UNESCO Dünya Belleği Listesi’ne resmî başvuru yapmıştır; haberde tablet ve parça sayıları ayrı verilmez. Tabletler Hititçe, Hurrice, Hattice, Akadça ve Sümerce yazılmıştır.
Konum ve Çevre
Ortaköy çevresinde Hitit dönemine ait izlerle birlikte ilçenin doğal ve tarihi dokusu bir arada bulunur. Aynı dönemin Çorum coğrafyasındaki en bilinen merkezi olan Hattuşaş ile, erken Hitit dönemine ait kült buluntularıyla öne çıkan Hüseyindede Eski Hitit Kült Merkezi bölgenin Hitit mirasını tamamlayan diğer önemli noktalardır. İlçenin genel tarihi ve coğrafi bağlamı için Ortaköy Tarihi yazısına, çevredeki doğal güzelliklerden biri için ise İncesu Kanyonu sayfasına bakılabilir.
Kaynaklar
- A Haber, “Çorum’da binlerce yıllık tarihi keşif! Beş dilde yazılmışlar, UNESCO için ilk adım”, 08.10.2026. https://www.ahaber.com.tr/galeri/yasam/sapinuvadaki-4-bin-533-tablet-icin-unesco-basvurusu
- HititTV (AA), “Çorum Şapinuva’da 3.400 Yıllık Anıtsal Yapının Gizemi Çözülüyor”, 23.08.2026. https://www.hitittv.net/corum-sapinuva-da-3-400-yillik-anitsal-yapinin-gizemi-cozuluyor-151970.html
ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.