Çorum Rehberi
Ana sayfa › Yemekler › Çorum Üyük Sarımsağı

Çorum Üyük Sarımsağı

Coğrafi İşaret Tescilliurun

Çorum Üyük Sarımsağı, Çorum’un Merkez ilçesine bağlı Üyük köyünde yetiştirilen bir sarımsaktır (Allium sativum L.). Türk Patent ve Marka Kurumu’nun sicil belgesine göre ürün köyde atalık tohumdan, geleneksel yöntemlerle üretilir: çiftçiler bir önceki yıl kendi yetiştirdikleri mahsulden olgun, büyük, dolgun ve sağlam dişleri ayırıp tohum olarak kullanır. Belge, uzun yıllardır süren bu döngünün sarımsağın genetik yapısını koruduğunu belirtir.

Coğrafi işaret

Sarımsak, Çorum Ticaret Borsası’nın 13.01.2025 tarihli başvurusu (dosya no C2025/000011) üzerine Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 06.10.2026 tarihinde 1906 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Sicil belgesine göre koruma, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında başvuru tarihinden itibaren geçerlidir. Coğrafi sınır “Çorum ili Merkez ilçesi Üyük Köyü”dür. Tohumun korunması ve sonraki yıllara aktarılması, tarımsal uygulamalar, kurutma, demet bağlama, depolama, muhafaza ve ambalajlama dâhil tüm üretim aşamalarının köyde yapılması gerekir. “Çorum Üyük Sarımsağı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün ya da ambalajının üzerinde yer alır.

TÜRKPATENT kayıtlarında Çorum Ticaret Borsası’nın tescil ettirdiği öteki tek coğrafi işaret, 2002 tarihli Çorum Leblebisi’dir. Borsa Yönetim Kurulu Başkanı Yılmaz Kaya da Anadolu Ajansı’na, Üyük sarımsağının leblebiden sonra aldıkları ikinci coğrafi işaret olduğunu söylemiştir.

Başvuru dosyası, Çorum Valiliği’nin yararlanıcısı olduğu ve Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı’nın (OKA) Turizmin Geliştirilmesine Yönelik Teknik Destek Programı kapsamında desteklenen “Çorum Coğrafi İşaretli Ürünlerle Gelişiyor Projesi” çerçevesinde hazırlanmıştır. Çorum Valiliği’nin 13.11.2024 tarihli duyurusuna göre Valilik AB ve Dış İlişkiler Bürosu, OKA Çorum İl Koordinatörlüğü ve Çorum Ticaret Borsası tescil sürecine yönelik inceleme için köyü ziyaret etmiştir. OKA’nın açıklamasına göre dosyayı bilimsel verilerle desteklemek için gereken test ve analizler Hitit Üniversitesi Bilimsel Teknik Uygulama ve Araştırma Merkezi (HÜBTUAM) ile yürütülmüştür.

Ayırt edici özellikleri

Tescil belgesinde tanımlanan başlıca özellikler şunlardır:

  • Baş kabuğu beyaz, diş kabuğu açık mor ve pembe, diş eti krem ve sarı tonlarındadır. Belge ürünü uzun raf ömürlü olarak tanımlar.
  • Başlar 5-12 koruyucu kabukla kaplıdır ve ortalama 10-15 diş taşır; dişler dağınık dizilir. Başın enine kesiti oval, boyuna kesiti geniş eliptiktir.
  • Yetiştirme koşullarına bağlı olarak baş ağırlığı 20-75 g, baş çapı yaklaşık 30-75 mm, diş ağırlığı 2-5 g, diş çapı 13-15 mm’dir.
  • Bitki çiçek sapı oluşturmaz; olgunlaşma döneminde çiçek topu meydana gelmez.

Belgede ayrıca sakkaroz, doymuş ve doymamış yağ asitleri, kafeik asit, vanilin ve taksifolin ile kalsiyum, demir, magnezyum, potasyum, sodyum, mangan, çinko ve bakır için ölçülmüş değer aralıkları bir tablo hâlinde verilir.

Yetiştiği yer

Belgeye göre coğrafi sınır yaklaşık 750-850 m rakımda, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk geçen, karasal iklimli bir alandır. Kış minimum sıcaklıklarının -10 °C’ye kadar inmesi dişlerin soğuklama (vernalizasyon) ihtiyacını karşılar. İlkbaharda 10-18 °C arasında seyreden ortalamalar büyümeye, yazın 30-35 °C’lik sıcaklıklar başların olgunlaşmasına elverişlidir. Köyün toprağı nötr ile hafif alkalin arasındadır (pH 6,2-7,8), orta düzeyde kireçlidir ve bitki gelişimini olumsuz etkileyecek düzeyde tuzluluk sorunu taşımaz. Belge, topraktaki yeterli potasyumun diş iriliği, raf ömrü ve aroma üzerinde belirleyici rol oynadığını yazar.

Anadolu Ajansı’nın Kasım 2026 tarihli haberine göre kent merkezine 15 kilometre uzaklıktaki köyde yaklaşık bin dekarlık alanda sarımsak üretilir. Aynı haberde köy muhtarı Ali Yalvaç, köyde 50 yıldır atalık tohumla sarımsak yetiştirildiğini, dekardan 1.300 kilograma kadar verim alındığını ve ürünün genellikle toptan satıldığını aktarır.

Üretim yöntemi

Tescil belgesindeki üretim metodu şu aşamalardan oluşur:

  • Toprak hazırlığı: Şubat-mart aylarında pulluk, diskaro ve tapanla derin sürüm yapılır, sıra hatları belirlenir.
  • Ekim ve gübreleme: Ekim-kasım aylarında her diş kabuğu soyulmadan, uç kısmı yukarıda ve görünecek biçimde 5 cm derinliğe ekilir; sıra arası 20-40 cm, sıra üzeri 5-10 cm’dir. Ekimle birlikte dekara yaklaşık 50 kg DAP gübresi verilir; iyi yanmış çiftlik gübresi, kompost ya da yeşil gübre de kullanılabilir.
  • Sulama ve bakım: Ekimden hemen sonra toprak hafifçe sulanır; büyüme döneminde iklim koşullarına göre 1-4 kez sulama yapılır. Fazla nem kök çürümesine yol açtığı için aşırı sulamadan kaçınılır. Yabancı otlara karşı çapa yapılır ve ilgili mevzuata uygun zirai ilaçlar kullanılır; saman, yaprak ya da çim kırpıntısıyla malç uygulanabilir.
  • Hasat ve kurutma: Temmuz-eylül döneminde, yapraklar sararıp kurumaya başladığında elle ya da makineyle hasat yapılır; başlar kopmadan ince kökleriyle topraktan çıkarılır. Sarımsaklar güneşli ve hava akımı olan bir alanda yaklaşık 2-4 hafta kurutulur.
  • Demet bağlama: Saplar yaklaşık 15-20 cm bırakılır. Ürünün boyutuna göre yaklaşık 13-15 baş, başları görünecek ve sapları aynı yöne gelecek şekilde dizilir; demet, yaklaşık 50-60 cm uzunluğunda pamuk ya da kenevir gibi yumuşak bir iple bağlanır.
  • Depolama ve tohumluk: Ürün serin, kuru ve karanlık bir yerde, 0-10 °C sıcaklıkta ve %60’ın altındaki nemde saklanır. Tohumluk için olgun, büyük ve sağlam başlar seçilip dişlere ayrılır; hastalıksız ve sağlam dişler kabuklarıyla birlikte serin (15-20 °C), kuru, karanlık ve havadar bir ortamda; bez torba, sepet, hasır ya da kâğıt gibi hava alan malzemeler içinde saklanır.
  • Münavebe: Aynı tarlaya en az üç yıl arayla sarımsak ekilir; aradaki yıllarda baklagiller, kök ve yapraklı sebzeler ya da domates, biber gibi bitkiler yetiştirilebilir.

Belgeye göre ürün ilk kez temmuzda piyasaya çıkar ve saplarından bağlı demetler ya da dökme taneler hâlinde, file torba, karton kutu veya plastik kasa gibi ambalajlarla satılabilir. Belge depolama süresini koşullara bağlı olarak 6-9 ay olarak verir. Anadolu Ajansı’na konuşan Yılmaz Kaya ise sarımsağın bir yıl kadar dayandığını, köydeki bir üretici de tazesi çıkana kadar yaklaşık 10-11 ay raf ömrü olduğunu söylemiştir. Aynı haberde çiftçilerin toprağı her yıl eylül-ekim döneminde sürüp ekime hazırladığı ve sarımsağın yaklaşık 10 aylık bakımla olgunlaştığı aktarılır.

Denetim

Tescil belgesine göre denetimler Çorum Ticaret Borsası’nın koordinatörlüğünde, borsa, Çorum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Hitit Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü’nden birer uzmanın katıldığı üç kişilik bir denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda bir kez düzenli olarak, gerekli görüldüğünde ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılır. Yetiştirme alanının, üretim metodunun, hasat, depolama ve muhafaza koşullarının, sarımsağın fiziksel (gerekirse kimyasal) özelliklerinin ve ibare ile amblem kullanımının uygunluğu incelenir.

Çorum’un diğer tescilli ürünleri için bkz. Çorum’un Coğrafi İşaretli Ürünleri.

Kaynaklar

← Tüm Çorum yemekleri

Yapay zekâ ile

Çorum'u sorarak keşfedin

Tüm araçlar ve kurulum

Soru sorarak arayın

“Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir cümle yazın; anlamca en yakın sayfalar gelsin.

Aramayı aç ⌘K

Asistanınıza bağlayın

MCP sunucusuyla Claude, ChatGPT, Cursor ve VS Code sitede arama yapıp kaynak göstererek yanıt verir.

Kurulum adımları

llms.txt

Yapay zekâ modelleri için hazırlanmış site haritası ve tüm içerik özetleri tek dosyada.

Dosyaları gör

Uygulama olarak yükleyin

Ana ekrana ekleyin; gezdiğiniz sayfalar ören yerinde çekim olmasa da açılır.

Nasıl yüklenir?

Bir yer, yemek ya da konu yazın; ya da “Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir soru sorun.