Çorum Ağzında Övgüler, Beddualar, Yeminler ve Benzetmeler

Can Yoksul’un derleyip Çorum Belediyesi’nin 2013’te kültür yayını olarak bastığı Çorum Yöresi Sözlü Kültürü, atasözü ve deyimlerin yanında övgü (övme), beddua (ilenç, kargış), yemin ve benzetme gibi türleri de içerir; kitap A’dan Z’ye 27 binden fazla söz barındırır (Çorum Yöresi Sözlü Kültürü, s. VII). Kitabın derlenişi ve kapsamı hakkında ayrıntı için Çorum Atasözleri ve Deyimleri sayfasına bakılabilir; bu sayfa yalnız kitaptan seçilmiş örneklerle sınırlı, küçük bir seçkidir ve dört türe ayrılmıştır.

Övgüler

Çorum ağzında birini ya da bir şeyi över, nazardan korumak için de sıkça “maşallah” ile bitirilirdi:

• Bayram koçu gibi süslenmişsin maşallah. (s. 120)
• Civan gibi delikanlı maşallah. (s. 194)
• Eti budu yerinde maşallah. (s. 296)
• Kırk bir kere maşallah! (s. 448)
• Maşallahı var gencin, tam bir akıl kutusu. (s. 493)
• Pırlanta gibi bir evladınız var maşallah. (s. 542)
• Turp gibi maşallah, sağlığı çok yerinde. (s. 611)
• Aslan gibi delikanlı. (s. 71)

Beddualar

• Allah belanı versin, acılardan kıvrım kıvrım kıvrılasın. (s. 39)
• Allah cami gibi dert, minare gibi fitil versin. (s. 40)
• Allah seni kahretsin! (s. 47)
• Allah ocağını batırsın. (s. 46)
• Allah sana katar katar düşman versin. (s. 47)
• Allah sana uyuz versin de tırnak vermesin. (s. 47)
• Allah sırtına yorgan vermesin, boynuna urgan versin. (s. 47)
• Allah seni yerin dibine batırsın. (s. 47)

Yeminler

• Vallahi billahi. (s. 626)
• Yemin billah etsen de inanmam sana. (s. 650)
• Yemini çok edenin yalanı da çoktur. (s. 650)
• Doğru söz yemin istemez. (s. 248)
• Tanrı, Muhammet, Ali üzerine yemin eder misin? (s. 597)
• Bütün kutsal kitaplar üzerine yemin ederim ki… (s. 173)
• Yemin etsem başım ağrımaz. (s. 650)

Benzetmeler

• Barut fıçısı gibisin gene. (s. 110)
• Çengelli iğne gibisin, yakaladığın elinden kurtulamıyor. (s. 206)
• Çakmak taşı gibisin, vurdukça kıvılcım saçıyorsun. (s. 198)
• Kaf Dağı’nın buzları gibisin, hiç eriyip aktığın yok. (s. 416)
• Mola taşı gibisin, olduğun yerden kıpırdamıyorsun. (s. 499) — kitaba göre mola taşı, eskiden hamalların durup dinlenmesi için köşe başlarına konulan yüksekçe taştır (dipnot)
• Fırıldak gibisin, rüzgârın esişine göre dönüyorsun. (s. 309)
• Kurbağa gibi hem karadasın hem sudasın. (s. 472)
• Deve gibi hantallaştı iyice. (s. 237)

İlgili Sayfalar

• Çorum Atasözleri ve Deyimleri
• Çorumca (Çorum Ağzı) ve Çorum Sözlüğü
• Çorum’da Doğum ve Evlenme Gelenekleri

Kaynaklar

• Can Yoksul, Çorum Yöresi Sözlü Kültürü, Çorum Belediyesi Kültür Yayını, Çorum 2013, ISBN 978-605-64210-0-6, s. VII, 39-40, 46-47, 71, 110, 120, 173, 194, 198, 206, 237, 248, 296, 309, 416, 448, 472, 493, 499, 542, 597, 611, 626, 650. https://www.corum.bel.tr/public/uploads/2023/05/corum-yoresi.pdf

Sık sorulan sorular

Beddua (ilenç) nedir?

Halk kültüründe beddua, birine kötülük ya da ceza dilenen sözlü ilenç biçimidir. Çorum Yöresi Sözlü Kültürü kitabında bu tür sözler 'Beddualar (İlençler-Kargışlar)' başlığı altında sayılır.

Bu sayfadaki sözler kitaptaki tüm örnekleri mi kapsıyor?

Hayır. Kitap 27 binden fazla söz içerir; bu sayfa övgü, beddua, yemin ve benzetme türlerinden yalnızca küçük bir örneklem sunar.

Kitapta kaba veya aşağılayıcı sözler var mı?

Kitabın editörü İbrahim Gösterir'in Sunu yazısına göre küfürler derleme dışında tutulmuştur. Bu sayfa da kaba, cinsiyetçi ya da bir grubu aşağılayan sözleri içermez.