Çorum'da Doğum ve Evlenme Gelenekleri
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün “Hayatın Dönüm Noktaları” başlıklı derlemesine göre, insan hayatındaki üç büyük geçiş — doğum, evlenme ve ölüm — Çorum’da da kendine özgü inanç, âdet ve törenlerle karşılanır. Bu sayfa, doğum ve evlenmeye dair belgelenmiş gelenekleri bir araya getiriyor.
Doğum: Kırklama ve Al Basması
Kırklama, doğumdan sonra bebeğin ve annesinin kötü ruhlardan korunması amacıyla uygulanan bir yıkama törenidir. Önce kırk taş toplanıp yıkanarak su kabına atılır; anne bu sudan yıkanarak “kırklanır”, ardından aynı suyla bebeğini yıkar. Bu sırada bir tastan su alınıp parmaklar suya batırılarak “beş, on beş…” diye sayılır; kırka ulaşınca su üç kez anne ve bebeğin başından dökülür. Tören sonunda kalan su, taşlarla birlikte kimsenin basmayacağı bir yere dökülür.
Al basması, yeni gelinlerin ya da loğusalığının kırkını doldurmamış kadınların doğaüstü bir güç tarafından rahatsız edilebileceğine dair bir halk inancıdır. Bu yüzden yeni gelinler evlendikten sonra birkaç gün dışarı çıkarılmaz; loğusa kadınlar yalnız bırakılmaz, zorunlu kalınırsa baş ucuna bıçak ya da silah konur, kendilerine kırmızı gecelik ve başörtüsü giydirilir. Vücutta kırmızı lekeler görülmesi “al basması”na yorulur.
Evlenmeye Giden Yol
Evlilik süreci söz kesme ile başlar: erkek tarafı, aile büyükleriyle birlikte “kız isteme”ye gider; kızın davranışları, hatta kapıyı açış biçimi bile bir tür işaret sayılır. Uygun bulunursa şerbet ya da kahve içilip nişan tarihi belirlenir.
Çorum’a özgü bir nişan biçimi de Beşik Kertmesi (Beşik Kesmesi) geleneğidir: aynı ay ya da gün doğmuş, aileleri yakın çocuklar beşikteyken nişanlanır. Oğlan anası, kız çocuğuna beşiğiyle birlikte ipekli bir takım, imkân ölçüsünde altın ve hediyeler gönderir; o akşam kız evi oğlan evine bir yemek verir, bir hoca ya da yaşlı bir kadın beşiği ortaya getirip ilahi okur, şerbetler içilir ve bebekler böylece nişanlanmış sayılır. Bu nişanlar ancak olağanüstü hâllerde bozulur.
Kına Gecesi
Düğünden kısa süre önce güvey evinden bir kadın kafilesi, elinde yanan çıralarla gelin evine gider. Kadın hocalar, mumlar eşliğinde anne adına şu dizeleri okuyarak gelini kaynananın önüne getirir:
Baban çarşıya vardı m’ola Mes, pabuç aldı m’ola Fadimem kınan kutl’olsun Bindiğin atlar etl’olsun
Kaynananın önüne getirilen gelinin avucuna içinde altın bulunan ıslak kına konur, eli kapatılır; hediyeler takılır, başının üzerinde tutulan tefe misafirler para atar. Damat evinde de ayrıca, genellikle bir arkadaş ya da sağdıç tarafından, dualar eşliğinde damat kınası yakılır.
Geleneksel Köy Düğünü
Kültür Portalı’nın (kaynak: Yrd. Doç. Dr. M. Mete Taşlıova, Çorum’da Somut Olmayan Kültürel Miras) aktardığına göre eski köy düğünleri günler süren bir dizi aşamadan oluşurdu: odun kesme, kağnıyla buğday öğütme, un çuvalı açma, ekmek/yufka yapımı, komşu köylere şeker gönderme, keşkek ve pilav pişirme, gelinin hamama götürülmesi, komşu köylerden atlı-yaya misafirlerin gelişi ve akşamları köy meydanında düzenlenen, halay-zeybek-sinsin gibi oyunlarla sabaha dek süren “gece meydan âlemi”.
Düğün günü gelin, babasının elini öpüp ata bindirilerek güvey evine götürülür; eve varışta bir çömlek kırılır, kapıya bir yumurta vurularak parçalanır (gelinin “inadının kırılması” içindir), eşiğe yağ sürülür (yuvanın bereketi için) ve gelinin kucağına — ilk çocuğunun erkek olması dileğiyle — bir erkek çocuk verilir. Bazı köylerde, örneğin Alacahöyük çevresinde, benzer aşamalardan oluşan düğün gelenekleri günümüzde de anlatılmaya devam ediyor.