Çorum'un Tarihî Konakları

Çorum’un geleneksel sivil mimarisi, ahşap karkas (hımış) ya da bağdadi teknikle, bahçe içinde ve kendi içine dönük planlı iki-üç katlı konaklardan oluşur. Bu evlerin ayrıntılı mimari özellikleri Çorum Evleri yazısında anlatılır; bu sayfa ise ilde günümüze ulaşabilmiş, tescilli ya da kaynaklarda adı geçen belirli konakları ve bugünkü durumlarını bir araya getirir. Çorum kent merkezinde eski sivil mimarinin büyük bölümü yeni yapılanma sırasında yıkılmış; buna karşılık merkezde ve İskilip’te birkaç konak, belediye ya da kalkınma ajansı destekli restorasyonlarla günümüze taşınabilmiştir.

Merkez

Veli Paşa Konağı — Tepecik Mahallesi Şeyh Eyüp Sokak’ta, 1923-1924’te Veli Paşa’nın oğlu Şevket Bey tarafından yaptırılmış, iç sofalı (karnıyarık) planlı, hımış tekniğinde iki katlı bir konaktır. 2004 ve 2020’de restore edilmiş, bugün Çorum Belediyesi Kadın Kültür ve Sanat Merkezi olarak kullanılmaktadır. Ayrıntılar için bkz. Veli Paşa Konağı.

Veli Paşa Hanı — Konağı yaptıran ailenin Çepni Mahallesi’ndeki ticaret ve konaklama yapısıdır; konaktan ayrı bir binadır. 1914 yangınının ardından 1915-1916’da yeniden inşa edilmiş, 2022’de restore edilerek Çorum Şehir Müzesi’ne ve bir yöresel mutfak restoranına ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Bkz. Veli Paşa Hanı.

Katipler Konağı — Karakeçili Mahallesi Alaybey Sokak’ta, Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre 1878’de Sultan II. Abdülhamit döneminde iç sofalı (karnıyarık) plan tipinde yapılmış, tescilli ve kentsel sit alanı içinde yer alan iki katlı bir konaktır. 1975’e kadar mesken olarak kullanılmış, 1995’te restore edilerek Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli özel bir lokantaya dönüştürülmüş ve o tarihten bu yana aynı aile tarafından işletilmektedir. Ayrıntılar için bkz. Katipler Konağı.

Bilaller Konağı — Üçtutlar Mahallesi’nde, dikdörtgen planlı, ahşap karkas tekniğinde çıkmalı iki katlı bir konaktır. Mülk sahiplerince İl Özel İdaresi’ne tahsis edilmiş, Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) desteğiyle 2017-2019’da restore edilmiş ve Ocak 2021’de Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün hizmet binası olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıntılar için bkz. Bilaller Konağı.

Tepecik Eski Karakol Binası — Resmî kayıtlarda Abbasoğlu Konağı adıyla geçen, halk arasında Eski Karakol Binası diye bilinen, yaklaşık 1890’da yapılmış tipik bir Çorum evi görünümündeki bu bina, Çorum Belediyesi tarafından 2018’de aslına uygun restore edilerek Aile Eğitim Merkezi’ne dönüştürülmüştür. Veli Paşa Konağı’na yakın konumdadır. Ayrıntılar için bkz. Tepecik Eski Karakol Binası (Abbasoğlu Konağı).

Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün envanterinde ayrıca Alaybey Sokak’taki Alaybey Konağı ile onun doğusundaki Aksuların Evleri, Üçtutlar Mahallesi’ndeki Damatoğulları Evi ve Osmancık Caddesi’ndeki Tekkeli Hoca Evi tescilli sivil mimari örnekleri arasında sayılır; bu yapılar hakkında kamuya açık ayrıntılı bilgi sınırlıdır.

Not: Çorum Belediyesi’nin Kültür Yolu Projesi kapsamında restore ettiği bir başka tarihi konak olan İkiz Konak, Eylül 2026’da 22 yatak kapasiteli butik otel olarak hizmete açılmıştır; bu otelin ayrıntıları sitemizde ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

İskilip

İskilip’in Temenna bölgesindeki iki tarihi konak, 2011-2013 döneminde restore edilerek hizmete açılmıştır: Çatalkara Kültür ve Sanat Evi, ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu anısına, eşi ressam Hughette Eyüboğlu’nun girişimi ve Kaymakamlık-Belediye işbirliğiyle restore edilmiş, resim ve heykel atölyeleri, çocuk tiyatrosu ve misafirhane işlevleriyle kullanılmaktadır (bkz. Çatalkara Kültür ve Sanat Evi ve Bedri Rahmi Eyüboğlu Kültür ve Sanat Müzesi); komşusu Yazmalı Konak ise 2013’te belediye ve dönemin basınında “Türkiye’nin ilk kapı müzesi” olarak tanıtılmış (bu iddia ulusal ölçekte bağımsız doğrulanmamıştır), eski evlerden toplanan kapıların sergilendiği bir konuk evine dönüştürülmüştür (bkz. Yazmalı Konak).

Fazlalar Konağı — Ulaştepe Mahallesi’nde, mülkiyeti İskilip Belediyesi’ne ait olan bu konağın restorasyon projesi Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi (DOKAP) tarafından kabul edilip Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2026 yatırım programına dahil edilerek Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; belediye, restorasyonun ardından konağı butik otele dönüştürmeyi hedeflemektedir. Ayrıntılar için bkz. Fazlalar Konağı. İskilip’in genel tarihî dokusu için bkz. İskilip gezi rehberi ve İskilip Tarihi.

Osmancık, Sungurlu ve Mecitözü

Bu üç ilçede kaynaklarda adı geçen, tescilli ve isimlendirilmiş özel konaklara dair kamuya açık ayrıntılı bilgiye ulaşılamamıştır; buna karşılık geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemine ait kamu binaları iyi belgelenmiştir. Mecitözü’nde bugün kaymakamlık binası olan tarihî hükümet konağı ve yanındaki saat kulesi için bkz. Mecitözü Hükümet Konağı ve Saat Kulesi; ilçenin diğer geç Osmanlı dönemi kamu yapıları için bkz. Mecitözü’nün Tarihî Kamu Binaları. Osmancık ve Sungurlu’nun tarihî mirası daha çok cami, kale ve köprü gibi yapılarda yoğunlaşır; bu ilçelerin genel tarihi için Osmancık Gezi Rehberi ve Sungurlu Gezi Rehberi sayfalarına bakılabilir.

Kaynaklar

• Vikipedi — Veli Paşa Konağı (Çorum) ve Veli Paşa Hanı maddeleri
• Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (corum.ktb.gov.tr) — “Geleneksel Çorum Evleri” ve “Tarihi Konaklar ve Diğer Yapılar” sayfaları, İskilip sayfası
• Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (oka.gov.tr) — “OKA Desteğiyle Restore Edilen Bilâller Konağı Yeniden Hayat Buldu” (2021)
• Çorum Haber Gazetesi (corumhaber.net) — “Kültür ve Turizm Müdürlüğü Bilaller Konağı’na taşındı” (2021)
• Katipler Konağı resmî internet sitesi (katiplerkonagi.com.tr); Yayla Haber — “Yaşanmışlıklarla dolu: Çorum evleri geçmişin izlerini taşıyor” (2026)
• Çorum Belediyesi (corum.bel.tr) — “Eski Karakol Binası aslına uygun şekilde restore edildi” (2018); Habertürk Yerel Haberler — “130 yıllık tarihi karakolda aileler eğitilecek” (2018)
• Habertürk — “Türkiye’nin ilk kapı müzesi!” (2013); İHA — “İskilip’te hedef 20 bin turist” (2013)
• Sondakika.com — “Fazlalar Konağı Butik Otel Oluyor” (2026); İskilip Belediyesi — resmî sosyal medya duyuruları (2026)
• Yeni Şafak — “Köprü korkuluğunda konak maketi” (2014)

Sık sorulan sorular

Çorum'da en bilinen tarihi konak hangisidir?

Çorum merkezde Tepecik Mahallesi'ndeki Veli Paşa Konağı, kentin en tanınmış tescilli sivil mimari örneğidir; 1923-1924'te Veli Paşa'nın oğlu Şevket Bey tarafından yaptırılmıştır.

Veli Paşa Hanı ile Veli Paşa Konağı aynı yapı mıdır?

Hayır. Aynı ailenin farklı dönemlerde yaptırdığı iki ayrı yapıdır: Veli Paşa Hanı Çepni Mahallesi'nde bir ticaret ve konaklama binası, Veli Paşa Konağı ise Tepecik Mahallesi'nde bir sivil konuttur.

Çorum evlerinin ortak mimari özellikleri nelerdir?

Çorum evleri genellikle iki katlı, hımış (ahşap karkas-kerpiç dolgu) ya da bağdadi teknikle yapılmış, bahçe içinde ve içe dönük plana sahiptir; üst kat sokağa doğru çıkmalıdır.

İskilip'te hangi tarihi konaklar gezilebilir?

İskilip'in Temenna bölgesindeki iki tarihi konak, Çatalkara Kültür ve Sanat Evi ile Yazmalı Konak adlarıyla restore edilip kültür mekânı ve konuk evi olarak hizmete açılmıştır.