Koyun Baba Türbesi
Koyun Baba Türbesi, Çorum’un Osmancık ilçe merkezinde, üzerine yapıldığı tepeciğin de adını taşıyan bir Osmanlı dönemi türbesidir. Adını taşıyan Koyun Baba Köprüsü ile birlikte, ilçenin Osmanlı çağındaki manevi ve mimari izlerinden biridir.
Banisi ve Yapım Tarihi
Osmancık Belediyesi’nin resmî sayfasına ve Çorum Valiliği’nin 2023 tarihli restorasyon duyurusuna göre türbe, Osmanlı padişahı II. Bayezid tarafından 1469 (Hicrî 874) yılında sekizgen planlı olarak yaptırılmıştır; mülkiyeti bugün de Koyunbaba Vakfı’na aittir. Bahçe girişindeki mermer yazıtta Koyun Baba’nın 25 Muharrem 873’te (1468) vefat ettiği ve türbenin 874’te (1469) tamamlandığı kayıtlıdır; yazıtın aslı Çorum Müzesi’nde korunmaktadır.
Mimari
Osmancık Belediyesi’nin tanımına göre sekizgen planlı ana hacme, önden iki bölümlü revaklı bir giriş eklenmiştir; yapı kurşunla kaplı bir külahla örtülüdür ve büyük bir bahçe içinde, tepenin kenarına yerleştirilmiştir. Bahçenin iki renkli kapısı üzerinde iki satırlık bir yazı, kapının kemerini oluşturan kilit taşının üzerinde ise katmerli bir çiçeği andıran gül bezeme bulunur. Dönemin kayıtlarına göre türbenin yanında ayrıca 33 odalı bir imaret yer almış; yapı kompleksi, zengin vakıflarla beslenen binlerce dönümlük araziye sahip olmuştur.
Evliya Çelebi, Seyahatnâmesinde Koyun Baba’yı Bektaşî şeyhi olarak anar ve burada defnedildiğini belirtir; rivayete göre Sultan II. Bayezid, Koyun Baba’nın kabri üzerine bir kubbe, bir cami, dervişler için bir meydan evi, bir aşhane, konuklar için bir misafirhane ile çok odalı bir mutfak ve kiler yaptırmış, bu yapıların tümü kurşunla kaplattırılmıştır.
Zaviye İşlevi ve Vakfı
Dergipark’ta yayımlanan akademik bir çalışmaya (C. Ekin) göre yapı, II. Bayezid Dönemi’nde (1481-1512) eklenen bölümlerle bir zaviye işlevi kazanmış, bu işlevini 1925’teki tekke ve zaviyelerin kapatılmasına dair kanunla yitirmiştir; günümüze özgünlüğünü büyük ölçüde koruyarak ulaşamadığı da aynı çalışmada belirtilir. Osmanlı arşiv belgelerine dayanan başka bir akademik çalışma ise Koyun Baba Tekkesi ve Vakfı’nın 19. yüzyıldaki durumunu ve faaliyetlerini ayrıca ele almaktadır.
Koyun Baba Kimdir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Koyun Baba (ö. 1468), Vilâyetnâmeye dayanan rivayete göre Horasan’da doğmuş, asıl adı Seyyid Ali olan ve soyu Hz. Ali’nin evladı sekizinci imam Ali er-Rızâ’ya dayandırılan bir Anadolu erenidir; 15. yüzyılda Osmancık’a yerleşip burada vefat etmiştir. Kimliği, kerametleri ve Akşemseddin ile birlikte anılması hakkında ayrıntılı bilgi Akşemseddin ve Koyun Baba: Osmancık’ın İki Ermişi sayfasında yer alır.
Restorasyonlar
Leblebi TV’nin haberine göre türbe son olarak 1989’da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Çorum Valiliği’nin duyurusuna göre, İl Özel İdaresi ile Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı’nın (OKA) bütçe desteğiyle hazırlanan yeni restorasyon projesi Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanmış; yapım işi 28 Mart 2023’te 3.552.850,99 TL bedelle ihale edilmiştir. 300 gün süreli işin, Nisan 2023’te başlayıp Şubat 2024’te tamamlanması planlanmıştır. Çalışma kapsamında yıpranmış ve yıkılmış bölümlerin özgün malzemesiyle yenilenmesi, türbe avlusunda şadırvan ve kameriye gibi yapılarla bitkisel düzenleme öngörülmüştür.
Yakındaki ve İlgili Yerler
Türbe, ilçe merkezindeki Koyun Baba Köprüsü ve Osmancık Kalesi (Kandıber Kalesi) ile aynı tarihî dokuyu paylaşır. Osmancık’ın genel tarihi için Osmancık Tarihi sayfasına bakılabilir.