Çorum'da Dergiler ve Halkevi Yayınları
Abdulkadir Ozulu’nun Çorum Basın Tarihi Notları (2012) adlı kitabına göre Çorum’da ilk dergi olarak tespit edilen Hale’den kitabın yazıldığı 2011’e kadar toplam 80 dergi yayınlanmıştır (s. 39). Bu sayfa, kitabın ayrıntılı işlediği ilk dönem dergilerini ve Çorum Halkevi’nin yayınlarını özetler; gazete tarihi için Çorum Basın Tarihi sayfasına bakılabilir.
Hale Dergisi: Çorum’un İlk Dergisi (1922)
Kitaba göre Çorum’da çıkarılan ilk dergi Hale Mecmuası’dır. On beş günde bir yayınlanan edebî-içtimaî bir dergi olan Hale’nin sahibi Madenzade İhsan Said, Heyet-i Tahririye Mesul Müdürü Ömer’dir; Çorum Liva Matbaası’nda basılmıştır. Derginin yalnızca 3 sayısına ulaşılabilmiş, sonraki akıbeti tespit edilememiştir (s. 127). Derginin adı 2004-2006’dan itibaren yeniden gündeme geldi: Çorum Hakimiyet gazetesi, aylık Kültür-Edebiyat-Sanat ekine aynı adı vererek Hale Dergisi’ni yeniden yayın hayatına kazandırdı (s. 94, 127-128).
Okulağ: Dil Sadeleşmesinin Bir Belgesi (1935)
Okulağ, Çorum Ortaokulu öğretmen ve öğrencileri tarafından 1 Ocak 1935’te çıkarılan 40 sayfalık bir yayındır; hazırlayanlar kendi yayınlarını dönemin özleşen Türkçesiyle “cıymak” (gazete) diye tanımlasa da, kitap onu içerik ve sayfa sayısı bakımından dergi olarak sınıflandırır. Tek sayı çıktığı bilinen dergi, 1930’ların Türkçede yaşanan sadeleşme çabalarının Çorum’a yansımasının bir belgesi olarak değerlendirilir (s. 128-129).
Halkevi Yayınları: Halk Sözü ve Çorumlu Dergisi
Çorum Halkevi’nin Kitapsaray ve Yayın Kolu, 1 Ocak 1937’de aylık bir dergi olarak Halk Sözü’nü çıkarmış, ancak mali imkânsızlıklar yüzünden ikinci sayıyı yayınlayamayıp derginin yayınına son vermiştir (s. 129-130).
Halkevi’nin en kapsamlı ve uzun ömürlü yayını ise Çorumlu Dergisi’dir. Halkevi Dil, Edebiyat ve Tarih Komitesi tarafından çıkarılan dergi, Halkevi Başkanı Bedri Bilginer’in sahipliğinde ve mesul müdürlüğünde 15 Nisan 1938’de ilk sayısını yayınlamış, 1938-1946 arasında toplam 61 sayı çıkmıştır. Sayıların toplamı 2410 sayfaya ulaşır; bunun 506 sayfası, Çorum’a ait Osmanlıca arşiv belgelerinin hem Osmanlıca hem yeni Türk alfabesiyle aktarımına ayrılmıştır. Kitaba göre Çorumlu, dil, edebiyat ve halk bilimi alanında ciddi bir araştırma-derleme dergisidir ve dönemin Halkevleri yayınları arasında yapılan bir değerlendirmede ödüle layık görülmüştür. Derginin özenli ve sürekli çıkmasında en büyük emeği, Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi Müdürü Eşref Ertekin (1892-1979) geçmiştir. Çorumlu Dergisi, 2009’da Çorum Belediyesi Kültür Yayınları arasında İrfan Yiğit’in hazırladığı tıpkıbasımla ikinci kez okuyucuya sunulmuştur (s. 130-131).
Barış ve Çorumluya Çağrım
1967 Çorum İl Yıllığı’na dayanan bir kayda göre Barış Dergisi, 1 Ocak - 1 Mart 1948 arasında haftalık olarak yayınlanmış, ancak herhangi bir örneğine ulaşılamamıştır (s. 131).
Çorumluya Çağrım, Ankara’daki Çorum Yüksek Tahsil Talebe Cemiyeti’nin Basın-Yayın Komitesi tarafından 1 Şubat 1962’de çıkarılmaya başlanmış, kendisini kapanan Çorumlu dergisinin devamı olarak tanımlamıştır. Mesul müdürlüğünü stajyer Dr. Tuncay Alaybeyoğlu’nun yaptığı dergi, mali güçlükler yüzünden yalnızca 3 sayı çıkabilmiştir; sayfalarında Çorum tarihi, folkloru, yöresel yemekleri üzerine yazıların yanı sıra Ankara’daki üniversite ve yüksekokullarda okuyan Çorumlu gençlerin isim listeleri de yer almıştır (s. 131-136).
Hitit Beldesi Çorum ve İğdeli Gelin
Hitit Beldesi Çorum, yine Çorum Yüksek Tahsil Talebe Cemiyeti’nin 31 Mart 1968 tarihli özel sayısıdır; Ankara’da Çorumlu üniversite öğrencileri için Çorum İl Özel İdaresi katkılarıyla yaptırılan yurt binasının açılışına dair haber ve yazıları içerir (s. 136-138).
İğdeli Gelin, Çorum Halk Eğitim Başkanlığı’nın 1969’dan itibaren iki ayda bir çıkardığı bir sanat ve kültür dergisidir; sahibi ve sorumlu müdürü Hayrettin Koyuncu’dur (s. 138).
Kitabın Kaydettiği Diğer Yayınlar
Kitap, yukarıdakilerin dışında Çorum’da ve Çorum dışında yayınlanmış çok sayıda kültür-sanat dergisini (ör. Çorum Kültür Sanat Dergisi), okul ve kurum dergilerini, ilçe okullarının yayınlarını, kurum belge ve broşürlerini de ayrı bölümler hâlinde kataloglar (s. 138-321). Bu geniş listenin ayrıntısı için kitabın İçindekiler bölümüne (s. III-XIV) bakılabilir.
İlgili Sayfalar
- Çorum Basın Tarihi: İlk Gazeteden Bugüne
- Çorum’da Tiyatro ve Kültür-Sanat Yaşamı
- Çorum Kütüphaneleri
Kaynaklar
- Abdulkadir Ozulu, Çorum Basın Tarihi Notları, Çorum Belediyesi Kent Arşivi, Çorum 2012, ISBN 978-975-00946-2-0, s. 39, 127-138. https://www.corum.bel.tr/public/uploads/2023/05/ozulu-kitap-son.pdf