Kalehisar Medresesi (Behramşah Medresesi)
Kalehisar Medresesi, halk arasında Behramşah Medresesi olarak da anılan ve Çorum’un Alaca ilçesi sınırları içinde yer alan tarihî bir eğitim yapısıdır. Çorum ve çevresinin Anadolu Selçuklu döneminden günümüze ulaşan önemli mimari kalıntılarından biri olarak değerlendirilir.
Konum
Yapı, Çorum’un Alaca ilçesine bağlı Mahmudiye Köyü’nün 2-3 km. güneyinde, Kaletepe Mevkiinde bulunmaktadır. Medresenin tek başına inşa edilmiş bir eğitim kurumu olmaktan çok, daha geniş bir yapı topluluğuna, yani bir külliyeye ait bölümlerden biri olduğu sanılmaktadır. Bu nitelik, Selçuklu döneminde eğitim, ibadet ve sosyal hizmet işlevlerini bir arada toplayan külliye anlayışıyla örtüşmektedir.
Tarihçe
Medresenin kesin yapım tarihi bilinmemektedir. Ancak plan kuruluşu ve mimari üslubu incelendiğinde, yapının XIII. yüzyıl Anadolu Selçuklu dönemine ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu yüzyıl, Anadolu’da medrese mimarisinin yaygınlaştığı, ilim ve eğitim kurumlarının devlet eliyle desteklendiği bir dönemdir. Çorum yöresi de bu süreçte çeşitli dinî ve eğitim yapılarıyla donatılmıştır. Medrese, geçen yüzyıllar içinde büyük ölçüde tahrip olmuş ve günümüze harap bir durumda ulaşabilmiştir.
Mimari
Medrese, kuzey-güney doğrultusunda kareye yakın dikdörtgen planlı olarak inşa edilmiştir. Uzun bir giriş eyvanından sonra üstü açık bir avluya geçilmektedir; bu plan, açık avlulu Selçuklu medreselerinin tipik bir örneğini yansıtır.
Giriş eyvanının her iki yanında birer dershane odası, giriş ekseninde ise medresenin ana eyvanı, onun yanında da birer oda yer almaktadır. Avlunun iki tarafında üçer odalı medrese hücreleri bulunmaktadır. Bu hücrelerin önündeki revaklara ait kalıntılar günümüzde de görülebilmektedir. Günümüze harap bir durumda gelebilen medresenin portaline (taç kapısına) ait herhangi bir iz bulunmamaktadır; bu da yapının zaman içinde geçirdiği yıkım ve aşınmanın boyutunu göstermektedir.
İlgili yerler
Aynı ilçede yer alan ve benzer bir eğitim işlevi taşıyan Hüseyin Gazi Medresesi ile birlikte Alaca’nın tarihî yapı mirasını oluşturur. Yörenin çok daha eski geçmişini görmek isteyenler için Alaca’daki Alacahöyük ören yeri ve Alacahöyük Müzesi önemli duraklardır. İlçenin genel tarihi için Alaca Tarihi yazısına da göz atılabilir.
ℹ️ Bu yazı, özgün arşiv içeriğinin üzerine ek tarihsel bağlam ve düzenlemeyle zenginleştirilmiştir.