Helise
Helise, Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün yöresel aş yemekleri listesinde geçen, dövme yarma ve etin bir araya getirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir yemektir.
Nasıl yapılır
Resmî kaynağa göre Helise, az miktarda yağ ile pişirilen yarmanın, ayrı pişirilmiş yağsız et parçalarıyla birlikte bir tokmakla dövülerek karıştırılmasıyla hazırlanır; üzerine kızarmış yağ eklenerek yenir. Anadolu Ajansı’nın 2008 tarihli “Lezzet Haritası” derlemesi de Helise’yi Çorum’un tanınan yöresel yemekleri arasında sayar.
Adı ve kökeni
Dil bilimci Meliha Kekilli’nin Türkiye Türkçesi ağızlarındaki yemek adlarını incelediği çalışmasına göre “helise/herise” sözcüğü Farsça kökenlidir ve kaynaklarda kemikli koyun eti ile aşurelik buğdaydan yapılan, et ve buğday yarmasının dövülmesiyle hazırlanan bir yemek olarak tanımlanır; bu sözcük ailesi Anadolu’nun farklı yörelerinde “herise, höşmer, höşmeri” gibi adlarla da anılır.
Keşkekle ilişkisi
Sitemizde genel bir keşkek sayfası ve coğrafi işaret tescilli İskilip Ramazan Keşkeği sayfası da bulunur. Helise, keşkekle aynı “dövme buğday ve et” yemek ailesine girer, ancak kaynaklardaki tarifler yöntem bakımından farklıdır: keşkekte buğday yarması ve et başından itibaren aynı kapta, saatler süren tek bir pişirmeyle birlikte pişirilip sonra dövülür; Helise’de ise yarma ile et ayrı ayrı pişirildikten sonra bir araya getirilip dövülüyor ve üzerine kızarmış yağ ekleniyor. Kaynaklarda Helise’nin doğrudan keşkeğin bir türü olduğu belirtilmez; ayrı bir isim ve farklı bir hazırlanış sırasıyla kayıtlıdır.
Kaynaklar
- Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — “Ne Yenir?” (corum.ktb.gov.tr)
- Gastronomi Dergisi — “Beş bin yıllık bir kültürün izlerini taşıyan Çorum Mutfağı”, Reha Tartıcı, 20.09.2021
- Anadolu Ajansı Arşiv — “Lezzet Haritası”, 05.01.2008
- Meliha Kekilli — “Türkiye Türkçesi Ağızlarında Yemek İsimleri (İnceleme-Sözlük)”, yüksek lisans tezi, Elazığ, 2008