İskilip Tokmaklı Kağnısı
İskilip Tokmaklı Kağnısı, İskilip’in köklü ahşap oymacılık geleneğinden doğan, elde üretilen bir oyuncak kağnıdır. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından 3 Ağustos 2023’te mahreç işareti olarak tescillenmiş (tescil no 1432; başvuru İskilip Belediyesi’nce 8 Haziran 2022’de yapılmıştı), böylece sitemizin coğrafi işaretli ürünler listesindeki yiyecek dışı tek addır.
Nedir, Nasıl Yapılır
Tokmaklı kağnı, kavak gibi yöre ağaçlarından oyularak yapılan, tekerlekleri dingile bağlanan, sade motiflerle boyanan bir ahşap oyuncak arabadır. Adından da anlaşılacağı gibi kağnının bir “tokmak” düzeneği bulunur; kağnı çekilip hareket ettikçe bu tokmak kendine özgü bir ses çıkarır. Böylece oyuncak hem çekilip itilen hem de ses çıkaran bir çocuk eğlencesi hâline gelir.
İskilip’in Oymacılık Geleneğiyle Bağı
İskilip’in Kaybolmaya Yüz Tutmuş El Sanatları makalesinde anlatıldığı gibi, ilçenin Salliler mahallesi çevresindeki ağaç oyma ustaları; kaşık, kepçe, oklava gibi günlük eşyaların yanı sıra tokmaklı kağnı ve küçük çocukların yürümeye alışması için yapılan “kağnıcak” gibi oyuncakları da üretmeye devam ediyor. Tokmaklı kağnı, bu geniş oymacılık geleneğinin çocuk oyuncakları koluna ait bir örnek. İskilip’in bir diğer bilinen ahşap ürünü olan İskilip Beşiği de aynı gelenekten çıkar; ikisi de doğum ve çocukluk temalı, kuşaktan kuşağa aktarılan el emeği eşyalardır — beşik yeni doğan bebekler için, tokmaklı kağnı ise biraz daha büyük çocuklar için üretilir.
Coğrafi İşaret Tescili
İskilip Belediyesi’nin duyurusuna göre tokmaklı kağnı, belediyenin TÜRKPATENT’e yaptığı altı başvurudan biriydi; aynı dönemde İskilip Ramazan Keşkeği de coğrafi işaret tescili almıştı. Dosya no C2022/000180 ile 8 Haziran 2022’de başvurulan tokmaklı kağnı, 3 Ağustos 2023’te 1432 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescillenmiş ve “halılar, kilimler ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri” grubunda kayda geçmiştir (TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı).
Kültürel Önemi
İskilip Belediye Başkanlığı, tescili duyururken kağnıyı “yöremize ve çocukluğumuza ait” bir değer olarak tanımlamıştı. Fabrika üretimi oyuncakların yaygınlaşmasına karşın el emeğiyle üretilen bu tür geleneksel oyuncaklar azalıyor; tescil, ürünün özgünlüğünü ve İskilip’le özdeşleşmiş kimliğini koruma altına almayı amaçlıyor. İlçenin tarihi çarşı dokusu ve arastaları hakkında daha fazla bilgi için İskilip Tarihi sayfasına bakılabilir.
Kaynaklar
- Türk Patent ve Marka Kurumu — Coğrafi İşaretler Portalı: İskilip Tokmaklı Kağnı (tescil no 1432, dosya no C2022/000180)
- İskilip Belediyesi — “Tokmaklı Kağnı İskilip Adına Coğrafi İşaret Tescili Aldı”
- habercim19.com — “Tokmaklı Kağnı’ya tescil” (05.08.2023)